พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติถลาง (Thalang National Museum) เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี และวัฒนธรรมที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัดภูเก็ตและภูมิภาคอันดามัน โดยก่อตั้งขึ้นจากความร่วมมือระหว่างประชาชนในพื้นที่กับกรมศิลปากร เพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งวีรกรรมของท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทรในเหตุการณ์ศึกถลาง พ.ศ. 2328 ซึ่งถือเป็นเหตุการณ์สำคัญที่สะท้อนถึงความสามัคคีและความกล้าหาญของชาวเมืองในการปกป้องแผ่นดินจากการรุกรานของพม่า

พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เปิดใช้อย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2532 โดยมีบทบาทเป็นศูนย์กลางในการรวบรวมและถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการของภูเก็ตตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ภายในอาคารจัดแสดงแบ่งออกเป็นหลายห้องนิทรรศการที่เรียงลำดับเรื่องราวอย่างเป็นระบบ เริ่มตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของคาบสมุทรภาคใต้ หลักฐานทางธรณีวิทยาและโบราณคดี ไปจนถึงการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ยุคแรกในพื้นที่ชายฝั่งอันดามัน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของภูเก็ตในฐานะจุดเชื่อมโยงทางการค้าและวัฒนธรรมมาตั้งแต่อดีต

หนึ่งในส่วนจัดแสดงที่โดดเด่นที่สุดคือโซนเกี่ยวกับ “ศึกถลาง” ซึ่งมีการจำลองเหตุการณ์ผ่านหุ่นจำลองและสื่อจัดแสดง เพื่อถ่ายทอดเรื่องราวของสองวีรสตรีอย่างสมจริง ทำให้ผู้เข้าชมสามารถเข้าใจบริบททางประวัติศาสตร์และยุทธศาสตร์การป้องกันเมืองได้อย่างลึกซึ้ง นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงโบราณวัตถุสำคัญ เช่น ประติมากรรมพระนารายณ์ศิลาอายุหลายร้อยปีจากพื้นที่ใกล้เคียง ซึ่งสะท้อนถึงอิทธิพลของศิลปะและศาสนาในยุคศรีวิชัยที่เคยรุ่งเรืองในภูมิภาคนี้

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญที่พิพิธภัณฑ์นำเสนอคือพัฒนาการของสังคมภูเก็ตในช่วงศตวรรษที่ 19 โดยเฉพาะยุครุ่งเรืองของอุตสาหกรรมเหมืองแร่ดีบุก ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดการอพยพของชาวจีนฮกเกี้ยนเข้ามาตั้งถิ่นฐาน ส่งผลให้เกิดการผสมผสานทางวัฒนธรรมจนกลายเป็นเอกลักษณ์แบบบาบ๋า-ย่าหยา ที่ยังคงปรากฏให้เห็นในวิถีชีวิต สถาปัตยกรรม และประเพณีของภูเก็ตจนถึงปัจจุบัน

นอกจากนี้ พิพิธภัณฑ์ยังนำเสนอเรื่องราวของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ที่อาศัยอยู่ในภูเก็ต เช่น ชาวเล (มอแกน/ชาวเลอันดามัน) ชุมชนมุสลิม และชาวไทยพุทธ ผ่านนิทรรศการที่แสดงถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ และวัฒนธรรมที่หลากหลาย เพื่อสะท้อนภาพของสังคมพหุวัฒนธรรมที่หล่อหลอมให้ภูเก็ตมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในปัจจุบัน การจัดแสดงเหล่านี้ทำให้พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ไม่ใช่เพียงสถานที่เก็บรวบรวมวัตถุโบราณ แต่ยังเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่ช่วยให้ผู้เยี่ยมชมเข้าใจรากเหง้าและตัวตนของภูเก็ตได้อย่างลึกซึ้ง

• จากตัวเมืองภูเก็ต ใช้ถนนเทพกระษัตรี (ทางหลวงหมายเลข 402) มุ่งหน้าไปทางทิศเหนือจนถึงสี่แยกอนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร จากนั้นเลี้ยวขวาเข้าสู่ถนนศรีสุนทร (ทางหลวงหมายเลข 4027) ไปประมาณ 200 เมตร พิพิธภัณฑ์จะอยู่ทางด้านซ้ายมือ

• ควรไปช่วงเช้าเพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อนและมีเวลาชมครบทุกโซน

• เผื่อเวลาอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมงสำหรับการเดินชมอย่างละเอียด

• อ่านคำอธิบายหน้าจัดแสดงจะช่วยให้เข้าใจประวัติศาสตร์มากขึ้น

• ถ่ายภาพได้ในบางจุด ควรสังเกตป้ายก่อนทุกครั้ง

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย: 20 บาท

• ชาวต่างชาติ: 100 บาท

  (นักเรียน นักศึกษาในเครื่องแบบ และผู้สูงอายุ เข้าชมฟรี)

เวลาทำการเปิดปิด:

• เปิดให้บริการวันพุธ – วันอาทิตย์ (ปิดวันจันทร์ วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์) เวลา 09:00 – 16:00 น.