พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติราชบุรี (Ratchaburi National Museum) เป็นพิพิธภัณฑ์สำคัญของภาคตะวันตกที่รวบรวมเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรม และวิถีชีวิตของผู้คนในจังหวัดราชบุรีไว้อย่างครบถ้วน พิพิธภัณฑ์แห่งนี้จัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2529 โดยกรมศิลปากรได้ขอใช้อาคารศาลากลางจังหวัดราชบุรีหลังเดิม ซึ่งสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2465 ในสมัยรัชกาลที่ 6 ให้เป็นสถานที่จัดตั้งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติประจำจังหวัด อาคารดังกล่าวเป็นสถาปัตยกรรมแบบตะวันตกผสมโคโลเนียลที่มีความสง่างาม โดดเด่นด้วยผนังสีชมพูอ่อนและซุ้มประตูโค้ง ตั้งอยู่ริมแม่น้ำแม่กลองใจกลางเมืองราชบุรี ถือเป็นหนึ่งในอาคารประวัติศาสตร์ที่สวยงามและทรงคุณค่ามากที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัด

ภายในพิพิธภัณฑ์มีการจัดแสดงนิทรรศการถาวรที่ครอบคลุมเรื่องราวของราชบุรีตั้งแต่อดีตกาลจนถึงยุคปัจจุบัน เริ่มตั้งแต่ส่วนธรณีวิทยาและธรรมชาติวิทยาที่อธิบายลักษณะภูมิประเทศของจังหวัด ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญที่มีทั้งที่ราบ แม่น้ำ และแนวเทือกเขาตะนาวศรี รวมถึงเป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่เอื้อต่อการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์มาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ นอกจากนี้ยังมีการจัดแสดงหลักฐานทางโบราณคดีที่ค้นพบในพื้นที่ราชบุรี เช่น เครื่องมือหิน ภาชนะดินเผา โครงกระดูกมนุษย์ และโบราณวัตถุจากแหล่งโบราณคดีสำคัญหลายแห่ง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงพัฒนาการของชุมชนโบราณในภูมิภาคนี้

หนึ่งในส่วนจัดแสดงที่มีชื่อเสียงมากที่สุดคือโบราณวัตถุสมัยทวารวดีและศิลปะขอม ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความรุ่งเรืองของราชบุรีในฐานะเมืองสำคัญที่ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมอินเดียและอาณาจักรโบราณในภูมิภาค ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงพระพุทธรูป ปูนปั้น ศิลาจารึก และประติมากรรมสำคัญจำนวนมาก โดยเฉพาะ “พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรเปล่งรัศมี” ศิลปะขอมแบบบายน ซึ่งถือเป็นหนึ่งในโบราณวัตถุชิ้นเอกของพิพิธภัณฑ์และเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงถึงอิทธิพลของอารยธรรมขอมในพื้นที่ราชบุรี นอกจากนี้ยังมีการอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างเมืองราชบุรีกับเส้นทางการค้าทางบกและทางน้ำในอดีต ซึ่งทำให้พื้นที่แห่งนี้กลายเป็นศูนย์กลางของการติดต่อระหว่างชุมชนต่าง ๆ ในภูมิภาคตะวันตกของประเทศไทย

อีกส่วนที่น่าสนใจคือการจัดแสดงด้านชาติพันธุ์วิทยา ซึ่งสะท้อนความหลากหลายทางวัฒนธรรมของผู้คนในจังหวัดราชบุรี ภายในมีการนำเสนอเรื่องราว วิถีชีวิต ภาษา การแต่งกาย และประเพณีของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ เช่น ลาวโซ่ง กะเหรี่ยง ไทยยวน และมอญ ซึ่งล้วนมีบทบาทสำคัญต่อการก่อรูปสังคมและวัฒนธรรมของราชบุรี ผู้เข้าชมจะได้เห็นเครื่องแต่งกายพื้นเมือง เครื่องมือเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน ตลอดจนการจำลองวิถีชีวิตของชุมชนในอดีต ทำให้เข้าใจความหลากหลายของผู้คนในพื้นที่แห่งนี้ได้อย่างลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น

พิพิธภัณฑ์ยังให้ความสำคัญกับมรดกทางวัฒนธรรมร่วมสมัยของราชบุรี โดยเฉพาะเครื่องปั้นดินเผาและโอ่งมังกร ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัด มีการจัดแสดงพัฒนาการของอุตสาหกรรมเครื่องปั้นดินเผาที่ทำให้ราชบุรีกลายเป็นแหล่งผลิตโอ่งที่มีชื่อเสียงที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย รวมถึงแสดงกระบวนการผลิต ลวดลาย และเอกลักษณ์ของงานหัตถกรรมพื้นบ้านที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน นอกจากนี้ยังมีนิทรรศการเกี่ยวกับบุคคลสำคัญ เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ และแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมของจังหวัด ซึ่งช่วยให้ผู้เข้าชมสามารถมองเห็นภาพรวมของราชบุรีได้ทั้งในมิติทางประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมในสถานที่เดียว

• ตั้งอยู่ใจกลางเมืองราชบุรี ริมแม่น้ำแม่กลอง หากเดินทางจากกรุงเทพฯ ใช้ถนนเพชรเกษม (ทางหลวงหมายเลข 4) หรือถนนสายธนบุรี-ปากท่อ (ทางหลวงหมายเลข 35) เข้าสู่ตัวเมืองราชบุรี พิพิธภัณฑ์จะอยู่ใกล้กับหอนาฬิกาและศาลหลักเมือง

• ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมงในการชมทุกโซนจัดแสดง

• ช่วงบ่ายเหมาะสำหรับถ่ายภาพอาคารสีชมพูริมแม่น้ำแม่กลอง

• แต่งกายสุภาพเพื่อความเหมาะสมกับสถานที่ทางวัฒนธรรม

• อ่านป้ายคำอธิบายแต่ละห้องเพื่อเข้าใจประวัติศาสตร์ได้มากขึ้น

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย 20 บาท, ชาวต่างชาติ 100 บาท (นักเรียน นักศึกษาในเครื่องแบบและผู้สูงอายุเข้าชมฟรี)

เวลาเปิดปิดทำการ:

• วันพุธ – วันอาทิตย์ เวลา 09.00 – 16.00 น. (ปิดวันจันทร์ วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์)