เจดีย์พระศรีสุริโยทัย (Chedi Phra Sri Suriyothai) ตั้งอยู่บนเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยาด้านทิศตะวันตก ติดกับสำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 3 บนถนนอู่ทอง เป็นโบราณสถานที่มีความสำคัญอย่างยิ่งแห่งหนึ่งในเขตอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา และถือเป็นอนุสรณ์สถานแห่งความกล้าหาญและความเสียสละของวีรสตรีไทยพระองค์แรกในประวัติศาสตร์ชาติไทย

พระเจดีย์แห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แด่ สมเด็จพระศรีสุริโยทัย พระมเหสีในสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ผู้ทรงสิ้นพระชนม์ในการทำสงครามยุทธหัตถีกับกองทัพกรุงหงสาวดี เหตุการณ์ครั้งนั้นนับเป็นสัญลักษณ์สำคัญที่ยืนยันถึงเกียรติ ศักดิ์ศรี และบทบาทของสตรีไทยในประวัติศาสตร์ ซึ่งได้รับการยกย่องและกล่าวขานสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน

ในปี พ.ศ. 2091 สมเด็จพระมหาจักรพรรดิขึ้นครองราชสมบัติ โดยมีสมเด็จพระสุริโยทัยเป็นพระมเหสี หลังจากเสวยราชย์ได้เพียง 7 เดือน พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้และบุเรงนองได้ยกทัพจากกรุงหงสาวดีเข้ามาล้อมกรุงศรีอยุธยา โดยผ่านด่านพระเจดีย์สามองค์ จังหวัดกาญจนบุรี และตั้งค่ายล้อมพระนคร สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงช้างออกศึกพร้อมด้วยพระราชโอรส สมเด็จพระสุริโยทัยทรงเป็นห่วงพระราชสวามี จึงทรงฉลองพระองค์แบบนักรบชายและประทับช้างตามเสด็จออกไปในสนามรบ

กองทัพอยุธยาได้ปะทะกับทัพหน้าของกรุงหงสาวดี ซึ่งมีพระเจ้าแปรเป็นแม่ทัพ ในการยุทธหัตถีครั้งนั้น สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงไสช้างเข้าชนกับช้างของพระเจ้าแปร แต่ช้างทรงเกิดเพลี่ยงพล้ำ สมเด็จพระสุริโยทัยจึงทรงไสช้างพระที่นั่งเข้าขวางเพื่อป้องกันพระราชสวามี จนถูกพระแสงของ้าวฟันพระอังสาขาดสะพายแล่ง และสิ้นพระชนม์บนคอช้าง ท่ามกลางสมรภูมิอันดุเดือด

เมื่อสงครามยุติลง สมเด็จพระมหาจักรพรรดิทรงประกอบพิธีถวายพระเพลิงพระศพของสมเด็จพระสุริโยทัย และโปรดให้สถาปนาวัดขึ้น ณ สถานที่ถวายพระเพลิง โดยมีนามว่า วัดสวนหลวงสบสวรรค์ (เดิมเรียกว่า วัดสบสวรรค์) เพื่อเป็นอนุสรณ์แห่งความรัก ความเสียสละ และความกล้าหาญของพระนาง

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการสอบสวนและศึกษาตำแหน่งสถานที่สำคัญต่างๆ ที่ปรากฏในพระราชพงศาวดาร เพื่อรวบรวมและเรียบเรียงเป็นหนังสือประชุมพงศาวดาร จึงทำให้ทราบตำแหน่งของวัดสวนหลวงสบสวรรค์อย่างชัดเจน โดยยังคงปรากฏพระเจดีย์ทรงย่อไม้สิบสองขนาดใหญ่ตั้งตระหง่านอยู่ ณ ตำแหน่งดังกล่าว

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระราชทานนามพระเจดีย์แห่งนี้ใหม่ว่า “เจดีย์พระศรีสุริโยทัย” เพื่อเป็นการถวายพระเกียรติแด่วีรสตรีผู้ยิ่งใหญ่ ในปี พ.ศ. 2533 รัฐบาลได้มอบหมายให้กรมศิลปากรและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการบูรณะซ่อมแซมและเสริมความมั่นคงขององค์พระเจดีย์ให้กลับคืนสู่สภาพใกล้เคียงเดิมมากที่สุด

จากการบูรณะ กรมศิลปากรได้ค้นพบโบราณวัตถุสำคัญหลายรายการ เช่น พระพุทธรูปผลึกแก้วสีขาวปางมารวิชัย พระเจดีย์จำลอง ผอบทองคำบรรจุพระธาตุ และวัตถุมงคลอื่นๆ ซึ่งล้วนเป็นหลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี ปัจจุบันโบราณวัตถุเหล่านี้ได้รับการเก็บรักษาและจัดแสดง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา

เจดีย์พระศรีสุริโยทัยจึงมิได้เป็นเพียงโบราณสถาน หากแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งความกล้าหาญ ความจงรักภักดี และเกียรติยศของสตรีไทย ที่ยังคงยืนหยัดบอกเล่าเรื่องราวอันยิ่งใหญ่ของชาติไทยให้คนรุ่นหลังได้สำนึกและภาคภูมิใจไม่รู้จบ

รถยนต์ส่วนตัว:

• ขับมาตามถนนอู่ทอง (ถนนรอบเกาะเมือง) ทางทิศตะวันตก เจดีย์จะตั้งอยู่ติดริมถนนริมแม่น้ำเจ้าพระยา ใกล้กับบริเวณหน้าโรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา

เรือนำเที่ยว:

• สามารถแจ้งเรือหางยาวที่ล่องรอบเกาะเมืองให้ชะลอความเร็วเพื่อชมจากทางน้ำหรือจอดแวะที่ท่าเรือใกล้เคียงได้ เป็นมุมที่เห็นเจดีย์สวยงามที่สุดมุมหนึ่ง

จักรยานเช่า:

• เป็นจุดพักยอดนิยมบนเส้นทางปั่นรอบเกาะเมือง เนื่องจากมีทางปั่นเลียบแม่น้ำที่สะดวกและวิวสวยงาม

ช่วงเวลาที่ควรมา:

• แนะนำช่วงเวลา 16:30 - 18:00 น. แสงแดดจะส่องกระทบเจดีย์สีทองเป็นประกายสวยงาม และอากาศริมน้ำจะเย็นสบาย

การถ่ายภาพ:

• มุมถ่ายรูปยอดนิยมคือมุมจากฝั่งแม่น้ำ หรือมุมจากริมถนนอู่ทองที่เห็นยอดเจดีย์ตัดกับท้องฟ้ายามเย็น

ข้อควรปฏิบัติ:

• เนื่องจากเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และอนุสรณ์สถาน ควรสำรวมกิริยาและแต่งกายสุภาพขณะเข้าชม

วัฒนธรรมท้องถิ่น:

• หากมีเวลาแนะนำให้แวะชมพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเจ้าสามพระยาเพื่อดูเครื่องทองและโบราณวัตถุที่เกี่ยวข้องกับยุคสมัยเดียวกัน

การวางแผน:

• เจดีย์ตั้งอยู่ใกล้กับวัดกษัตราธิราช (ฝั่งตรงข้ามแม่น้ำ) และสวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ สามารถจัดทริปวนรอบเกาะเมืองได้ในเวลาอันสั้น

ค่าเข้าชม

• ชาวไทย: ฟรี

• ชาวต่างชาติ: ฟรี

เวลาทำการ

• เปิดให้ชมทุกวัน 08:00 – 16:30 น.