วัดมเหยงคณ์ (Maheyong Temple) ตั้งอยู่เลขที่ 95 หมู่ที่ 2 ตำบลหันตรา อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา อยู่ภายในเขตอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา วัดแห่งนี้เป็นวัดโบราณสำคัญในสมัยกรุงศรีอยุธยา ซึ่งภายหลังการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ได้ถูกทอดทิ้งร้างจนกลายเป็นโบราณสถาน ปัจจุบันได้รับการฟื้นฟูให้เป็นวัดสายปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานและสถานที่บวชเนกขัมมะถือศีล 8 ภายใต้การดูแลของ ท่านเจ้าคุณภาวนา เขมรังสี (หลวงพ่อสุรศักดิ์ เขมรังสี)

วัดมเหยงคณ์สร้างขึ้นในรัชสมัย สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) เมื่อ พ.ศ. 1981 โดยมีเจดีย์ทรงระฆังตั้งอยู่บนฐานทักษิณ และมีรูปช้างล้อมรอบองค์เจดีย์เป็นประธานของวัด หรือที่เรียกว่า “เจดีย์ช้างล้อม” สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าได้รับแรงบันดาลใจมาจาก พระมหิยังคณะเจดีย์ ในลังกาทวีป ซึ่งเกี่ยวข้องกับพระเจ้าทุษฐาคามินีมหาราช ผู้ทรงใช้ช้างศึกชื่อ “กุลฑล” ในการทำสงครามจนได้รับชัยชนะ และภายหลังได้ทรงทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรืองอย่างยิ่ง

รูปแบบเจดีย์ช้างล้อมลักษณะเดียวกันนี้ยังพบในเมืองโบราณสำคัญอื่น ๆ ของไทย เช่น สุโขทัย ศรีสัชนาลัย และกำแพงเพชร แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงทางศิลปกรรมและคติความเชื่อทางพุทธศาสนาระหว่างดินแดนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนชื่อ “วัดมเหยงคณ์” สันนิษฐานว่าตั้งตามชื่อ มหิยังคณะเจดีย์ ในลังกาทวีป อันเป็นศูนย์กลางศรัทธาในพระพุทธศาสนาที่สำคัญแห่งหนึ่งในอดีต

ในสมัย สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ วัดมเหยงคณ์ได้รับการปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ เมื่อ พ.ศ. 2252 พระองค์เสด็จทอดพระเนตรการบูรณะอย่างต่อเนื่อง และโปรดให้สร้างพระตำหนักที่ประทับขึ้นบนเกาะเล็ก ๆ ทางทิศใต้นอกกำแพงวัด เป็นอาคารตึกสองชั้น ลักษณะเดียวกับตำหนักที่วัดกุฎีดาวและตำหนักพระพุทธโฆษาจารย์ ซึ่งสะท้อนถึงความสำคัญของวัดในระดับพระราชอุปถัมภ์

การปฏิสังขรณ์ในครั้งนั้นรวมถึงการก่อสร้าง พระอุโบสถ ขึ้นใหม่ในตำแหน่งเดิม ซึ่งสันนิษฐานว่าเดิมอาจเป็นวิหารมาก่อน ลักษณะสถาปัตยกรรมและลวดลายปูนปั้นที่ปรากฏเป็นงานศิลปะในสมัยพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ แสดงถึงฝีมือช่างชั้นสูงของอยุธยาตอนปลายที่ยังคงหลงเหลือให้ศึกษาในปัจจุบัน

ในอดีต วัดมเหยงคณ์เป็น พระอารามหลวงฝ่ายวิปัสสนาธุระ ที่มีความสำคัญยิ่งของกรุงศรีอยุธยา ได้รับการบูรณะหลายครั้งในหลายรัชสมัย ก่อนจะกลายเป็นวัดร้างหลังการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2310 เป็นเวลายาวนานกว่า 200 ปี แม้โบราณสถานจำนวนมากจะชำรุดปรักหักพัง แต่ยังคงปรากฏร่องรอยของความยิ่งใหญ่ งดงาม และระดับความสำคัญของพระอารามแห่งนี้ได้อย่างชัดเจน

วัดมเหยงคณ์ในปัจจุบันได้รับการฟื้นฟูขึ้นใหม่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2527 เมื่อ พระครูเกษมธรรมทัต (พระภาวนาเขมคุณ วิ.) ได้จัดตั้งสำนักปฏิบัติกรรมฐานขึ้นในพื้นที่วัด มีการดูแลโบราณสถาน ถากถางพันธุ์ไม้ที่ปกคลุม ปรับภูมิทัศน์ให้ร่มรื่น สงบ และเหมาะแก่การปฏิบัติธรรม พร้อมกันนี้กรมศิลปากรได้เข้าดำเนินการขุดแต่งและบูรณะตามโครงการฟื้นฟูกลุ่มอโยธยา ทำให้วัดมเหยงคณ์ซึ่งเปรียบเสมือน “ทองคำที่จมดิน” ได้กลับมาเผยคุณค่าอย่างสง่างามอีกครั้ง

ปัจจุบัน วัดมเหยงคณ์ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติ ตั้งแต่วันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2484 โดยกรมศิลปากร และพื้นที่นอกเขตโบราณสถานถูกจัดให้เป็นสำนักปฏิบัติธรรมที่มีประชาชนเข้าร่วมกิจกรรมเป็นจำนวนมาก กิจกรรมทางศาสนาที่จัดขึ้นเป็นประจำ ได้แก่ การอบรมวิปัสสนากรรมฐาน การปฏิบัติธรรมพิเศษ การบวชเนกขัมมภาวนารายเดือน การบวชถือศีล 8 รายวัน และการอุปสมบทพระสงฆ์ ซึ่งทำให้วัดมเหยงคณ์เป็นทั้งแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์และศูนย์กลางการปฏิบัติธรรมที่สำคัญของอยุธยาในปัจจุบัน

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากวงเวียนเจดีย์วัดสามปลื้ม (เจดีย์กลางถนน) ให้มุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออกประมาณ 2 กิโลเมตร วัดจะอยู่ทางขวามือ มีที่จอดรถกว้างขวาง

รถตุ๊กตุ๊กหน้ากบ:

• สามารถเรียกได้จากสถานีรถไฟอยุธยาหรือตลาดเจ้าพรหม เป็นเส้นทางที่เดินทางสะดวกและไม่ไกลจากแหล่งชุมชน

จักรยาน:

• สำหรับนักท่องเที่ยวสายปั่น เส้นทางนี้มีถนนลาดยางตลอดสายและมีรถไม่หนาแน่นเท่าในตัวเมือง แต่ควรระวังช่วงทางแยกใหญ่

ช่วงเวลาที่ควรมา:

• แนะนำให้มาช่วงเช้าตรู่ 08:00 - 09:30 น. จะได้รับอากาศบริสุทธิ์และแสงแดดอ่อนๆ ที่ลอดผ่านแมกไม้กระทบผนังอิฐสีแดง

การแต่งกายและข้อควรปฏิบัติ:

• เนื่องจากเป็นสถานปฏิบัติธรรม ควรแต่งกายสุภาพและใช้เสียงเบาเพื่อไม่ให้รบกวนผู้ที่มาปฏิบัติธรรมบริเวณใกล้เคียง

การถ่ายภาพ:

• มุมถ่ายรูปยอดฮิตคือแนวบันไดทางขึ้นเจดีย์ช้างล้อม และแนวผนังพระอุโบสถที่มองเห็นประตูซุ้มโค้งเรียงรายกัน

วัฒนธรรมท้องถิ่น:

• ในวันพระหรือวันสำคัญทางศาสนา มักมีการเวียนเทียนรอบโบราณสถานซึ่งเป็นภาพที่งดงามและศักดิ์สิทธิ์มาก

การวางแผน:

• วัดมเหยงคณ์อยู่ใกล้กับตลาดน้ำอโยธยาและวัดกุฏีดาว สามารถจัดแผนเที่ยวโซนตะวันออกของเมืองได้ในครึ่งวัน

ค่าเข้าชม

• ชาวไทย: 10 บาท

• ชาวต่างชาติ: 50 บาท

เวลาทำการ

• เปิดทุกวัน 08:00 – 17:00 น.