เขาน้อย (Khao Noi) เป็นเนินเขาขนาดเล็กที่ตั้งอยู่ในเขตเมืองเก่าสงขลา มีบทบาททั้งด้านภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และวิถีชีวิตของคนท้องถิ่น พื้นที่โดยรอบเชื่อมต่อกับโซนสำคัญ เช่น หาดสมิหลา และ เขาตังกวน ทำให้บริเวณนี้เป็น “แกนท่องเที่ยวหลัก” ของเมือง

ในเชิงภูมิประเทศ เขาน้อยมีลักษณะเป็นเนินเตี้ยที่สามารถมองเห็นทั้งสองฝั่งของเมือง คือฝั่งทะเลอ่าวไทยและฝั่งทะเลสาบสงขลา จึงเป็นจุดชมวิวเชิงยุทธศาสตร์มาตั้งแต่อดีต โดยเฉพาะในยุคที่สงขลาเป็นเมืองท่าการค้า

บนยอดเขาเป็นที่ตั้งของพระอนุสาวรีย์ กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาภาคใต้ในด้านการปกครองและโครงสร้างพื้นฐาน อนุสาวรีย์นี้ไม่ได้เป็นเพียงจุดสักการะ แต่ยังสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างรัฐส่วนกลางกับหัวเมืองปักษ์ใต้ในอดีต

ด้านการใช้พื้นที่ เขาน้อยถูกพัฒนาให้เป็นสวนสาธารณะกึ่งธรรมชาติ มีถนนขึ้นถึงยอดเขา รองรับทั้งรถยนต์และจักรยานยนต์ พื้นที่ด้านบนถูกจัดเป็นลานเปิด มีศาลา จุดนั่งพัก และแนวต้นไม้ที่ช่วยลดความร้อน ทำให้สามารถใช้งานได้ทั้งกลางวันและช่วงเย็น

“สวนเสรี” ที่ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาด้านหนึ่ง เป็นองค์ประกอบสำคัญที่ช่วยเสริมบทบาทด้านนันทนาการ มีการจัดแต่งไม้ดัดและพื้นที่สีเขียว เหมาะกับการพักผ่อนของคนในพื้นที่มากกว่านักท่องเที่ยวเชิงเร่งรีบ

อีกมิติหนึ่งที่โดดเด่นคือระบบนิเวศของลิง ซึ่งอาศัยอยู่แบบกึ่งธรรมชาติบนเขา ลิงเหล่านี้ปรับตัวกับการมีอยู่ของมนุษย์และกลายเป็นเอกลักษณ์ของพื้นที่ อย่างไรก็ตาม พฤติกรรมการให้อาหารจากนักท่องเที่ยวส่งผลต่อพฤติกรรมลิงโดยตรง ทำให้เกิดทั้งความคุ้นเคยและความก้าวร้าวในบางกรณี

ในเชิงประสบการณ์นักท่องเที่ยว เขาน้อยเหมาะกับการมาในช่วงเช้าเพื่อชมเมืองที่ยังเงียบสงบ หรือช่วงเย็นเพื่อชมพระอาทิตย์ตก โดยเฉพาะมุมที่มองไปยังทะเลจะให้ภาพแสงสะท้อนที่ชัดเจน นอกจากนี้ ในเวลากลางคืนยังสามารถเห็นแสงไฟของเมืองสงขลาได้อย่างสวยงาม

เขาน้อยไม่ได้เป็นเพียงจุดชมวิว แต่เป็นพื้นที่ที่รวมเอาประวัติศาสตร์ การวางผังเมือง ธรรมชาติ และวิถีชีวิตของคนสงขลาไว้ในจุดเดียว ทำให้มีคุณค่าทั้งในเชิงท่องเที่ยวและเชิงวัฒนธรรม

• ช่วงเวลาที่เหมาะสมคือช่วงเช้าและเย็น แสงสวย อากาศไม่ร้อน และเห็นวิวชัด

• ระวังลิง ไม่ควรถืออาหารหรือถุงพลาสติก เพราะลิงอาจเข้ามาแย่ง

• หลีกเลี่ยงการให้อาหารลิง เพื่อลดพฤติกรรมก้าวร้าวและความเคยชิน

• จุดชมวิวด้านบนเหมาะสำหรับดูพระอาทิตย์ตก โดยเฉพาะฝั่งทะเล

• สามารถเที่ยวต่อไปยัง เขาตังกวน และ หาดสมิหลา ได้สะดวกในระยะใกล้