อุทยานแห่งชาติภูผาเหล็ก (Phu Pha Lek National Park) เป็นพื้นที่อนุรักษ์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งทาง ยุทธศาสตร์ธรรมชาติของภาคอีสาน โดยครอบคลุมพื้นที่รอยต่อถึง 3 จังหวัด ได้แก่ สกลนคร อุดรธานี และกาฬสินธุ์ สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาภูพานที่ทอดยาวสลับซับซ้อน พื้นผิวโลกในบริเวณนี้ถูกกัดเซาะตามกาลเวลาจนเกิดเป็นหน้าผาหินทรายที่สูงชันและสง่างาม โดยเฉพาะบริเวณ ภูอ่างและภูผาเหล็ก ซึ่งเป็นจุดสูงสุดที่ส่งผลให้มีสภาพอากาศที่เย็นสบายตลอดทั้งปี และเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่ไหลลงสู่พื้นที่เกษตรกรรมโดยรอบ ทำให้ผืนป่าแห่งนี้ยังคงความเขียวขจีและมีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมาก ทั้งป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ และป่าดิบแล้งที่อุดมไปด้วยสมุนไพรและไม้ยืนต้นหายาก

หัวใจสำคัญที่ทำให้อุทยานแห่งนี้แตกต่างจากที่อื่นคือ มิติทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี ที่ซ่อนตัวอยู่ตามซอกหน้าผา โดยเฉพาะที่ ผาผักหวาน ซึ่งมีการค้นพบภาพเขียนสีโบราณยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่มีอายุยาวนานกว่า 3,000 ปี แสดงให้เห็นถึงร่องรอยการตั้งถิ่นฐานและการดำรงชีวิตของมนุษย์ในอดีตผ่านภาพลายเส้นสีแดงที่ยังคงความชัดเจนมาจนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ในด้านธรณีวิทยา ยังมีการค้นพบ สุสานไดโนเสาร์ ที่พบรอยเท้าและซากฟันของไดโนเสาร์กินเนื้อกระจายตัวอยู่ตามลานหิน ทำให้ที่นี่เป็นเสมือนห้องเรียนธรรมชาติขนาดใหญ่ที่รอให้ผู้มาเยือนเข้ามาค้นหาความลับของโลกในอดีต

สำหรับนักท่องเที่ยวสายผจญภัยและผู้ที่รักความเงียบสงบ การเดินเท้าลัดเลาะไปตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติเพื่อไปยัง ผาสุริยันต์และผาดงก่อ ถือเป็นไฮไลท์ที่ไม่ควรพลาด เพราะท่านจะได้ยืนอยู่บนจุดชมวิวที่สามารถมองเห็นทัศนียภาพแบบพาโนรามาของอำเภอส่องดาวและอำเภอวังสามหมอได้อย่างสุดสายตา ในช่วงเช้าของฤดูหนาวมักจะมี ทะเลหมอกสีขาวละมุน ลอยเข้ามากระทบหน้าผา สร้างบรรยากาศที่ราวกับอยู่บนสวรรค์ ขณะที่ยามค่ำคืนลานกางเต็นท์ของที่นี่ถือเป็นหนึ่งในจุดที่ ดูดาวได้ชัดเจนที่สุด แห่งหนึ่งในจังหวัดสกลนคร เนื่องจากอยู่ห่างไกลจากมลภาวะทางแสงของตัวเมือง

• จากตัวเมืองสกลนคร ใช้ทางหลวงหมายเลข 22 (สกลนคร-อุดรธานี) ถึงอำเภอสว่างแดนดิน ให้เลี้ยวขวาเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 2280 ไปทางอำเภอส่องดาว จากนั้นตามป้ายบอกทางผ่านบ้านท่าวัด เข้าสู่เขตอุทยานแห่งชาติภูผาเหล็ก ระยะทางรวมประมาณ 90 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 1 ชั่วโมง 30 นาที ถนนเป็นลาดยางตลอดสาย รถทุกประเภทสามารถเข้าถึงได้จนถึงศูนย์บริการนักท่องเที่ยว

• ควรเตรียมรองเท้าที่ยึดเกาะพื้นได้ดีและสวมใส่สบาย เนื่องจากเส้นทางเดินไปยังหน้าผาต่างๆ เป็นพื้นหินทรายและทางดินที่อาจมีความชันในบางช่วง

• สำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการกางเต็นท์ควรจัดเตรียมเสบียงและของใช้ส่วนตัวให้พร้อม เนื่องจากร้านค้าสวัสดิการมีสินค้าจำกัดและปิดทำการตามเวลา

• ในช่วงฤดูหนาวอากาศบนยอดเขาจะหนาวเย็นกว่าพื้นราบมาก ควรเตรียมเสื้อกันหนาวและอุปกรณ์กันลมไปให้เพียงพอ

• หากต้องการเข้าชมพุทธสังเวชนียสถานจำลองที่วัดถ้ำพวง ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกัน ควรแต่งกายให้สุภาพเรียบร้อยเพื่อเป็นการเคารพสถานที่

• ตรวจสอบสภาพรถให้พร้อมสำหรับการขึ้นเขา แม้ถนนจะเป็นลาดยางแต่มีความลาดชันและโค้งหลายจุด ผู้ขับขี่ควรใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ

• รักษาสภาพแวดล้อมโดยการนำขยะกลับลงมาทิ้งด้านล่าง และไม่ขีดเขียนหรือทำลายภาพเขียนสีโบราณรวมถึงร่องรอยทางธรณีวิทยาอย่างเด็ดขาด

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย: ผู้ใหญ่ 20 บาท / เด็ก 10 บาท

• ชาวต่างชาติ: ผู้ใหญ่ 100 บาท / เด็ก 50 บาท

• ยานพาหนะ: รถยนต์ 30 บาท / รถจักรยานยนต์ 20 บาท

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดให้บริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 08:00 น. – 16:30 น.