วัดพะเยาว์ (Phayao Temple) เป็นวัดที่มีความสำคัญอย่างยิ่งทั้งในด้านพุทธศิลป์และประวัติศาสตร์ชุมชน ชื่อของวัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แด่บรรพบุรุษชาว ไทยยวน ที่อพยพมาจากเมืองพะเยา ทางภาคเหนือ ตั้งแต่สมัย รัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ชุมชนรอบวัดจึงยังคงรักษาเอกลักษณ์ของภาษา ประเพณี และวัฒนธรรมยวนไว้ได้อย่างเข้มแข็ง วัดตั้งอยู่ริม แม่น้ำป่าสัก ซึ่งมีบรรยากาศเงียบสงบ ร่มรื่น และเปี่ยมด้วยพลังศรัทธา ทำให้เป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวบ้านมาอย่างยาวนาน

จุดดึงดูดใจที่สำคัญที่สุดของวัดคือ พระพุทธรัชสุวรรณมงคล หรือที่ชาวบ้านเรียกกันทั่วไปว่า “หลวงพ่อทองคำ” ซึ่งประดิษฐานอยู่ภายใน ศาลาจตุรมุข พระพุทธรูปองค์นี้เป็นพุทธศิลป์สมัย อยุธยาตอนปลาย มีพุทธลักษณะที่งดงาม สัดส่วนอ่อนช้อยและสมบูรณ์ ในอดีตองค์พระเคยถูกพอกทับด้วยปูน ลงรัก และปิดทอง เพื่ออำพรางจากภัยสงครามและการปล้นสะดม ต่อมาเมื่อปูนที่พอกไว้เกิดการกะเทาะหลุดออก จึงปรากฏเนื้อทองคำสีเหลืองอร่ามอยู่ภายใน

จากการตรวจสอบทางวิชาการพบว่า องค์พระมี เนื้อทองคำผสมสูงถึงประมาณ 70% ซึ่งถือว่ามีคุณค่าทางพุทธศิลป์และมูลค่าสูงยิ่ง นับเป็นหนึ่งในพระพุทธรูปทองคำที่สำคัญและล้ำค่าที่สุดของจังหวัดสระบุรี ความศักดิ์สิทธิ์ของหลวงพ่อทองคำทำให้วัดพะเยาว์เป็นสถานที่ที่ชาวบ้านและพุทธศาสนิกชนจากพื้นที่ใกล้เคียงเดินทางมากราบสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคลอย่างต่อเนื่อง

นอกจากองค์พระทองคำแล้ว ภายในวัดยังมี อุโบสถเก่าแก่อายุกว่าร้อยปี ซึ่งยังคงรักษารูปแบบสถาปัตยกรรมแบบดั้งเดิมไว้อย่างสง่างาม แม้วัดพะเยาว์จะเป็นวัดขนาดไม่ใหญ่ แต่กลับอัดแน่นไปด้วย เรื่องเล่า ความทรงจำ และจิตวิญญาณของชุมชนไทยยวน ผู้มาเยือนจะได้สัมผัสถึงวิถีชีวิตของชาวบ้านริมน้ำ ความเรียบง่าย และความผูกพันอันแน่นแฟ้นระหว่างชุมชนกับพระพุทธศาสนา

การเดินชมรอบวัดพะเยาว์ทำให้เห็นภาพของการผสมผสานทางวัฒนธรรมระหว่าง ภาคเหนือและภาคกลาง ที่สะท้อนผ่านงานสถาปัตยกรรม ความเชื่อ และวิถีปฏิบัติทางพุทธศาสนาอย่างกลมกลืน สำหรับนักท่องเที่ยวสายบุญและผู้รักประวัติศาสตร์ วัดพะเยาว์ถือเป็น “เพชรเม็ดงามที่ซ่อนตัวอยู่ในอำเภอเสาไห้” การได้มากราบสักการะหลวงพ่อทองคำไม่เพียงเป็นการขอพรเพื่อความเป็นสิริมงคล แต่ยังเป็นการเรียนรู้ถึงภูมิปัญญาและความพยายามของคนโบราณในการปกป้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้รอดพ้นจากภัยสงคราม และสืบทอดศรัทธามาจนถึงปัจจุบัน

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากตัวเมืองสระบุรี ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 3041 (สระบุรี-บ้านยาง) มุ่งหน้าอำเภอเสาไห้ ก่อนถึงตัวอำเภอจะมีทางแยกขวาข้ามสะพานแม่น้ำป่าสัก (ตำบลศาลารีไทย) เมื่อลงสะพานให้เลี้ยวซ้ายไปประมาณ 100 เมตร จะถึงวัดพะเยาว์

รถสาธารณะ:

• ขึ้นรถสองแถวสายสระบุรี-เสาไห้ จาก บขส. สระบุรี แล้วต่อรถรับจ้างในพื้นที่เข้ามายังวัดได้ในระยะทางสั้นๆ

ระยะทาง:

• อยู่ห่างจากตัวเมืองสระบุรีประมาณ 9 กิโลเมตร

การสักการะ:

• แนะนำให้มาในช่วงเช้าเพื่อความสงบเงียบ และควรเตรียมดอกไม้ธูปเทียนมาเพื่อกราบขอพรหลวงพ่อทองคำภายในศาลาจตุรมุข

วิถีชุมชน:

• หากมาเที่ยววันอาทิตย์ สามารถแวะไปเที่ยว ตลาดน้ำโบราณบ้านต้นตาล ที่อยู่ไม่ไกลกัน เพื่อสัมผัสอาหารพื้นบ้านไทยยวนต่อได้เลย

การแต่งกาย:

• เนื่องจากต้องเข้าในศาลาและอุโบสถ ควรแต่งกายสุภาพมิดชิดเพื่อแสดงความเคารพต่อสถานที่ศักดิ์สิทธิ์

จุดถ่ายภาพ:

• มุมริมแม่น้ำป่าสักด้านหลังวัดเป็นจุดที่ลมเย็นสบายและมีทัศนียภาพที่สวยงาม เหมาะสำหรับการนั่งพักผ่อนชมวิว

ค่าธรรมเนียมเข้าชม

• เข้าชมฟรี (ร่วมทำบุญตามศรัทธาเพื่อบำรุงรักษาสถานที่)

เวลาทำการ

• เปิดบริการทุกวัน: 08:00 – 16:30 น.