หอวัฒนธรรมอุตรดิตถ์ (Uttaradit Cultural Hall) ตั้งอยู่ในพื้นที่ อาคารจวนผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นศูนย์รวมโบราณวัตถุที่สำคัญของชาวอุตรดิตถ์ เหมาะแก่การศึกษาค้นคว้าและเป็นหลักฐานอ้างอิงทางประวัติศาสตร์ โดยมีการจัดแสดงทั้งศิลปวัตถุและโบราณวัตถุที่สะท้อนพัฒนาการของเมืองในอดีต

อาคารเดิมเป็นบ้านของ “ขุนพิเนตรจีนภักดิ์” นายภาษีสมัยรัชกาลที่ 5 สร้างเลียนแบบ พระที่นั่งวิมานเมฆ ก่อนถูกย้ายมาเป็นอาคารหลวง ใช้รับรองเจ้านายและข้าราชการชั้นสูง ปัจจุบันเป็นแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมที่สำคัญของจังหวัด

โบราณวัตถุชิ้นสำคัญที่สุดคือ “ยานมาศ” หรือคานหามไม้แกะสลักโปร่ง 3 ชั้น ขนาดกว้าง 73 ซม. ยาว 3.50 ม. สูง 1.45 ม. เป็นฝีมือช่างสมัย กรุงศรีอยุธยาตอนปลาย มีความงดงามและหาชมได้ยาก

ทั้งนี้ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ได้ทรงบันทึกไว้ในจดหมายเหตุ พ.ศ. 2444 ว่าพบยานมาศลักษณะนี้รวม 4 คัน โดยพบที่อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท, วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดพิษณุโลก 2 คัน และวัดท่าเสา จังหวัดอุตรดิตถ์ 1 คัน ก่อนนำมาจัดแสดง ณ หอวัฒนธรรมแห่งนี้

ภายในยังมีโบราณวัตถุสำคัญ เช่น พระพุทธรูปไม้สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น, ตู้พระธรรมลายรดน้ำ, เครื่องใช้โบราณ และภาพถ่ายเก่าที่สะท้อนความรุ่งเรืองของเมืองอุตรดิตถ์

อาคารแห่งนี้มีคุณค่าทางสถาปัตยกรรมในฐานะ เรือนไม้ขุนนางปลายรัชกาลที่ 5 ที่ผสมผสานศิลปะไทยและตะวันตกอย่างลงตัว โครงสร้างใช้ไม้เนื้อแข็งทั้งหลัง ออกแบบช่องลม หน้าต่างลูกฟัก และระเบียงยื่นเพื่อรองรับภูมิอากาศลุ่มน้ำน่าน

ในมิติพิพิธภัณฑ์ ถือเป็น “คลังความทรงจำของเมืองอุตรดิตถ์” รวบรวมข้อมูลชาติพันธุ์ วิถีชีวิตลุ่มน้ำน่าน การค้าทางน้ำ และความสัมพันธ์ของเมืองกับหัวเมืองฝ่ายเหนือในอดีต

ส่วน ยานมาศ ที่จัดแสดง ถือเป็นหลักฐานสำคัญของวัฒนธรรมราชสำนักและงานช่างไม้ชั้นสูง สะท้อนพิธีกรรมและความประณีตของศิลปะไทยโบราณอย่างลึกซึ้ง

• รถยนต์: ตั้งอยู่ใจกลางเมือง ถนนแปดวา ใกล้ จวนผู้ว่าราชการจังหวัด เดินทางสะดวก มีที่จอดรถโดยรอบ

• แนะนำช่วงเวลา: 09:00–12:00 น.

• วันพฤหัสบดี/อาทิตย์ มักมี ตลาดวัฒนธรรม

• ควรโทรสอบถามก่อนเข้าชมกรณีหมู่คณะ

• ระวังพื้นและโครงสร้าง อาคารไม้โบราณ

• เหมาะสำหรับถ่ายภาพและเรียนรู้ประวัติศาสตร์

ค่าเข้าชม:

• ฟรี (สามารถร่วมทำบุญบำรุงสถานที่ได้ตามศรัทธา)

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดเฉพาะวันพฤหัสบดีและวันอาทิตย์ เวลา 09:00–12:00 น.