ถ้ำเขาหลวง (Khao Luang Cave) เป็นถ้ำที่มีชื่อเสียงและมีความสำคัญสูงสุดแห่งหนึ่งของจังหวัดเพชรบุรี ตั้งอยู่บนเขาหลวง ซึ่งเป็นภูเขาหินปูนขนาดเล็ก มีความสูงประมาณ 92 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ตัวถ้ำเป็นถ้ำหินปูนขนาดใหญ่ มีเพดานถ้ำสูงโปร่งและเปิดโล่งตามธรรมชาติ ทำให้ภายในถ้ำมีความโอ่อ่า สง่างาม และเปี่ยมด้วยบรรยากาศอันศักดิ์สิทธิ์ ภายในถ้ำประดิษฐานพระพุทธรูปเก่าแก่จำนวนมาก โดยมีพระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่เป็นจุดศูนย์กลาง สะท้อนถึงความสงบนิ่งและความศรัทธาอันลึกซึ้งของพุทธศาสนิกชน

เอกลักษณ์สำคัญที่ทำให้ถ้ำเขาหลวงมีชื่อเสียงไปทั่วประเทศและต่างประเทศ คือปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เรียกว่า “แสงลำเจียก” ซึ่งเป็นลำแสงอาทิตย์ที่ส่องลอดผ่านช่องเพดานถ้ำลงมากระทบองค์พระพุทธรูปและพื้นถ้ำ เกิดเป็นภาพที่งดงามราวกับแสงจากสวรรค์ ปรากฏการณ์นี้จะเห็นได้ชัดในช่วงเช้า และถือเป็นช่วงเวลาที่นักท่องเที่ยวและช่างภาพนิยมเข้ามาชมความงามของถ้ำมากที่สุด

ถ้ำเขาหลวงยังมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง โดยในสมัยรัชกาลที่ 4 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2394–2411) ทรงโปรดปรานถ้ำแห่งนี้เป็นอย่างมาก และเสด็จพระราชดำเนินมาประทับอยู่หลายครั้ง พระองค์ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระพุทธรูปฉลองพระองค์ขึ้น เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระมหากษัตริย์ในสมัยรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 3 ทำให้ถ้ำแห่งนี้กลายเป็นศาสนสถานสำคัญที่สะท้อนความสัมพันธ์อันแนบแน่นระหว่างพระมหากษัตริย์กับพระพุทธศาสนา

บรรยากาศภายในถ้ำมีความเย็นสบายตลอดทั้งปี เนื่องจากโครงสร้างของถ้ำหินปูนและช่องเปิดตามธรรมชาติ เมื่อเดินลึกเข้าไปจะพบห้องถ้ำย่อยหลายห้อง ที่ประดับด้วยหินงอกหินย้อยรูปร่างแปลกตา รวมถึงรอยพระพุทธบาทจำลองและพระพุทธรูปในอิริยาบถต่าง ๆ ให้พุทธศาสนิกชนได้กราบไหว้สักการะ ความเงียบสงบภายในถ้ำช่วยเสริมสร้างบรรยากาศแห่งสมาธิและความสงบทางจิตใจแก่ผู้มาเยือน

ในด้านการท่องเที่ยวเชิงศิลปะและการถ่ายภาพ ถ้ำเขาหลวงถือเป็นสถานที่ในฝันของช่างภาพมืออาชีพและผู้ที่หลงใหลในแสงธรรมชาติ ลำแสงสีทองที่ส่องลงมาเป็นแนวยาวจากเพดานถ้ำ สร้างมิติของแสงและเงาที่งดงามไม่เหมือนที่ใด นอกจากนี้ยังมีองค์ประกอบของพุทธศิลป์และสถาปัตยกรรมโบราณที่ผสมผสานกับธรรมชาติอย่างกลมกลืน เหมาะสำหรับการศึกษาประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม และภูมิประเทศของเมืองเพชรบุรี

ถ้ำเขาหลวงจึงไม่เพียงเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติเท่านั้น หากยังเป็นมรดกทางประวัติศาสตร์และจิตวิญญาณที่สำคัญของจังหวัดเพชรบุรี ขอเชิญทุกท่านมาสัมผัสความงดงามของธรรมชาติที่โอบอุ้มความศรัทธา และร่วมชื่นชมคุณค่าทางวัฒนธรรมที่สืบทอดมาอย่างยาวนานนับร้อยปี

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากถนนเพชรเกษม เลี้ยวเข้าสู่ตัวเมืองเพชรบุรีตามป้ายบอกทางไปถ้ำเขาหลวง ระยะทางจากเขาวังประมาณ 5 กิโลเมตร มีที่จอดรถบริเวณเชิงเขา

รถรับจ้างท้องถิ่น:

• สามารถเหมารถสองแถวหรือรถจักรยานยนต์รับจ้างจากหน้าเขาวังหรือสถานีรถไฟเพชรบุรีมาได้โดยง่าย

รถรับส่งขึ้นถ้ำ:

• จากที่จอดรถเชิงเขา จะมีบริการรถรับส่งของท้องถิ่นเพื่อพานักท่องเที่ยวขึ้นไปยังปากทางเข้าถ้ำ (ระยะทางสั้นๆ แต่ทางชัน)

ช่วงเวลาที่ดีที่สุด:

• แนะนำให้มาในช่วงเวลา 10:00 – 12:00 น. ซึ่งเป็นช่วงที่แสงอาทิตย์จะส่องลงมาตรงช่องเพดานถ้ำเกิดเป็นลำแสงที่สวยที่สุด (เดือนเมษายน-พฤษภาคม แสงจะลงตรงกลางพอดี)

เครื่องแต่งกาย:

• สวมใส่รองเท้าที่เดินสะดวกและยึดเกาะได้ดี เนื่องจากพื้นถ้ำอาจมีความชื้นและลื่นในบางจุด และควรแต่งกายสุภาพเพื่อเคารพสถานที่

การถ่ายภาพ:

• เตรียมขาตั้งกล้องสำหรับการถ่ายภาพในถ้ำ และระวังละอองน้ำหรือฝุ่นที่อาจมีผลต่อเลนส์

ข้อควรระวัง:

• ระวังลิงบริเวณที่จอดรถและทางเข้าถ้ำ ห้ามถือของกินหรือถุงพลาสติกเด็ดขาดเพื่อป้องกันลิงเข้าหา

การวางแผน:

• ควรเผื่อเวลาประมาณ 1 ชั่วโมงในการเดินชมภายในถ้ำ และเตรียมตัวให้พร้อมสำหรับการเดินขึ้นลงบันไดบริเวณปากถ้ำ

ค่าเข้าชม

• ชาวไทย: เข้าชมฟรี

• ชาวต่างชาติ: เข้าชมฟรี

• หมายเหตุ: มีค่าบริการรถรับส่งขึ้น-ลงเขาคนละประมาณ 15-20 บาท 

เวลาทำการ:

• เปิดให้บริการทุกวัน จันทร์-ศุกร์ 09:00 – 16:00 น. และ เสาร์-อาทิตย์ 09:00 – 17:00 น.