วัดมหาธาตุวรวิหาร (Mahathat Worawihan Temple) เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดวรวิหาร และถือเป็นวัดเก่าแก่คู่บ้านคู่เมืองเพชรบุรีที่มีประวัติยาวนานกว่า 1,000 ปี สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นราว พุทธศตวรรษที่ 13–14 (ประมาณ พ.ศ. 1200–1300) ในสมัยอาณาจักรทวารวดี และได้รับอิทธิพลทางศิลปกรรมจากวัฒนธรรมขอมโบราณอย่างชัดเจน วัดแห่งนี้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางศาสนาและการปกครองของเมืองเพชรบุรีมาแต่โบราณ

จุดเด่นสำคัญที่สุดของวัดคือ พระปรางค์ห้ายอด ซึ่งเป็นพระปรางค์ประธานทรงขอม ตั้งอยู่กลางวัด ล้อมรอบด้วยปรางค์บริวารอีกสี่ยอด สร้างตามคติจักรวาลในพุทธศาสนามหายาน พระปรางค์องค์ประธานสันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในช่วง พุทธศตวรรษที่ 18 (ราว พ.ศ. 1700–1800) และได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์หลายครั้งในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ ภายในบรรจุ พระบรมสารีริกธาตุ ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของวัดและเป็นที่เคารพบูชาของชาวเมืองเพชรบุรีมาอย่างยาวนาน

ในสมัยกรุงศรีอยุธยา วัดมหาธาตุวรวิหารได้รับการอุปถัมภ์จากพระมหากษัตริย์หลายพระองค์ มีการสร้างและซ่อมแซมวิหาร พระอุโบสถ และเสนาสนะต่างๆ เพิ่มเติม จนกลายเป็นศูนย์กลางการศึกษาพระพุทธศาสนาและศิลปกรรมของหัวเมืองฝั่งตะวันตก ต่อมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะในรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 มีการบูรณะครั้งใหญ่เพื่อรักษาโบราณสถานให้คงสภาพสมบูรณ์ และยกฐานะวัดขึ้นเป็นพระอารามหลวง

ศิลปกรรมที่โดดเด่นของวัดคือ งานปูนปั้นช่างเมืองเพชร ซึ่งปรากฏอยู่ตามหน้าบัน ซุ้มประตู และหน้าต่างของวิหารหลวงและพระอุโบสถ งานปูนปั้นเหล่านี้มีเอกลักษณ์ด้านความละเอียด อ่อนช้อย และแฝงอารมณ์ขัน โดยมักสอดแทรกภาพชีวิตชาวบ้าน เหตุการณ์บ้านเมือง และบุคคลร่วมสมัยในอดีต ทำให้วัดแห่งนี้เปรียบเสมือน พิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมกลางแจ้ง ที่สะท้อนภูมิปัญญาและความคิดสร้างสรรค์ของช่างพื้นถิ่นได้อย่างชัดเจน

ปัจจุบันวัดมหาธาตุวรวิหารยังคงเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวเพชรบุรี ภายในวิหารหลวงประดิษฐาน หลวงพ่อศักดิ์สิทธิ์ พระพุทธรูปปางมารวิชัยที่ชาวเมืองให้ความเคารพศรัทธา การได้มาเยือนวัดแห่งนี้จึงไม่เพียงเป็นการสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ แต่ยังเป็นการเรียนรู้รากเหง้าทางประวัติศาสตร์ ศาสนา และศิลปวัฒนธรรมของเมืองเพชรบุรีที่สืบทอดต่อเนื่องมานับพันปี

รถยนต์ส่วนตัว:

• ตั้งอยู่ใจกลางเมืองเพชรบุรี บนถนนดำเนินเกษม ใกล้กับสะพานจอมเกล้า มีป้ายบอกทางชัดเจนจอดรถได้ภายในบริเวณวัด

รถโดยสารสาธารณะ:

• สามารถใช้บริการรถสองแถวรอบเมืองสีเหลืองหรือสีแดงที่วิ่งผ่านย่านใจกลางเมือง หรือเรียกวินมอเตอร์ไซค์จากสถานีรถตู้/รถทัวร์

การเดินเท้า:

• หากพักอยู่ในเขตเมืองเก่าหรือใกล้ตลาดริมน้ำ สามารถเดินเท้ามายังวัดได้สะดวกเนื่องจากอยู่ติดกับย่านการค้าหลัก

ช่วงเวลาที่เหมาะสม:

• เปิดให้เข้าชมตลอดปี แนะนำช่วงเช้าตรู่เพื่อสัมผัสวิถีชีวิตชาวบ้าน หรือช่วงบ่ายแก่ๆ เพื่อชมแสงสีทองตกกระทบพระปรางค์ขาว (พฤศจิกายน - มกราคม อากาศจะดีที่สุด)

เครื่องแต่งกาย:

• โปรดแต่งกายด้วยชุดสุภาพ ห้ามสวมกางเกงขาสั้นเหนือเข่าหรือเสื้อแขนกุดเข้าไปในพระวิหารและอุโบสถ

การถ่ายภาพ:

• สามารถถ่ายภาพงานปูนปั้นด้านนอกได้อย่างอิสระ ส่วนภายในวิหารหลวงควรทำด้วยความสำรวมและไม่รบกวนผู้ที่มาปฏิบัติธรรม

อาหารและวัฒนธรรม:

• บริเวณหน้าวัดและย่านใกล้เคียงมีร้านอาหารพื้นเมืองและร้านขนมหวานชื่อดังมากมาย แนะนำให้ลองชิมก๋วยเตี๋ยวน้ำแดงเมืองเพชรที่เป็นเมนูท้องถิ่น

การวางแผน:

• วัดนี้ตั้งอยู่ใกล้กับตลาดเก่าและริมแม่น้ำเพชรบุรี สามารถวางแผนเดินเที่ยวต่อเนื่องไปยังวัดพลับพลาชัยหรือชมบ้านเรือนเก่าแถบริมน้ำได้

ค่าเข้าชม

• ชาวไทย: ฟรี

• ชาวต่างชาติ: ฟรี (แนะนำให้ร่วมทำบุญตามกำลังศรัทธาเพื่อการทำนุบำรุง)

เวลาทำการ

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน: 06:00 – 18:00