วัดจอมสวรรค์ (Wat Chom Sawan) หรือเดิมเรียกว่า วัดจองเหนือ เป็นวัดของชาวไทใหญ่ (เงี้ยว) ที่สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยกลุ่มพ่อค้าไทใหญ่ซึ่งอพยพเข้ามาค้าขายไม้ในเมืองแพร่ วัดแห่งนี้ถือเป็นตัวแทนของศิลปะพม่า–พุกามที่ยังคงความสมบูรณ์และงดงามที่สุดแห่งหนึ่งในภาคเหนือ

ในอดีต พื้นที่บริเวณวัดเป็นป่ารกร้าง มีต้นไม้ใหญ่หนาทึบและลำคลองตัดผ่าน ยังไม่มีชุมชนตั้งถิ่นฐาน จนกระทั่ง พ่อเฒ่ากันตี และ นายฮ้อยคำมาก พร้อมครอบครัวได้อพยพเข้ามาและพบวัดร้างที่มีศิลปะแบบพุกาม จึงเกิดความเลื่อมใสศรัทธาและร่วมกันบูรณะซ่อมแซมวัด โดยได้รับแรงสนับสนุนจากชาวไทใหญ่ที่อพยพติดตามมา ส่งผลให้เกิดการตั้งถิ่นฐานของชุมชนรอบวัด และพัฒนาเป็น “หมู่บ้านใหม่” มาจนถึงปัจจุบัน

การอุปถัมภ์และการบูรณะสำคัญ

การบูรณะและก่อสร้างถาวรวัตถุสำคัญของวัดเกิดขึ้นในสมัยของ เจ้าพิมพิสาร (เจ้าหลวงขาเค) เจ้าผู้ครองนครแพร่ และต่อมาได้รับการอุปถัมภ์จาก นายจองนั่นตา พ่อค้าผู้มั่งคั่งซึ่งมีพื้นเพจากทางตอนเหนือของพม่า และเคยคลุกคลีกับชาวอังกฤษมาก่อน

นายจองนั่นตาได้ร่วมแรงศรัทธากับชาวไทใหญ่ในการสร้างและบูรณะอาคารสำคัญ รวมถึงเจดีย์ทรงพม่าแบบพุกาม โดยอาศัยฝีมือช่างพม่าที่มีความเชี่ยวชาญ ทำให้วัดจอมสวรรค์มีลวดลายศิลปกรรมอันวิจิตร และคงสภาพงดงามต่อเนื่องมากว่าหนึ่งร้อยปี

สถาปัตยกรรมอันโดดเด่น

วัดจอมสวรรค์มีเอกลักษณ์ชัดเจนด้วย อารามไม้สักทองทั้งหลัง ซึ่งใช้เป็นทั้งโบสถ์ วิหาร และกุฏิในอาคารเดียว หลังคาซ้อนลดหลั่นหลายชั้นตามคติศิลปะพม่า แสดงถึงความศรัทธาและความเชื่อทางพุทธศาสนา

ภายในอาคารใช้เสาไม้สักขนาดใหญ่กว่า 35 ต้น เพดานและเสาตกแต่งด้วยงานฉลุไม้และกระจกสีอย่างประณีต ลวดลายสะท้อนถึงความมั่งคั่งในยุครุ่งเรืองของการทำสัมปทานป่าไม้ และฝีมือช่างไทใหญ่ที่มีความละเอียดอ่อนเป็นพิเศษ

ขุมทรัพย์โบราณวัตถุภายในวัด

ภายในวัดจอมสวรรค์ประดิษฐานโบราณวัตถุและปูชนียวัตถุล้ำค่าหลายรายการ ได้แก่

• หลวงพ่อสาน พระพุทธรูปปางมารวิชัย สร้างจากไม้ไผ่สานลงรักปิดทอง

• พระพุทธรูปงาช้าง แกะสลักอย่างวิจิตรตามศิลปะพม่า

• คัมภีร์งาช้าง (คัมภีร์ปาติโมกข์) ทำจากงาช้างบดอัด เขียนลงรักแดง จารึกอักษรพม่า

• บุษบก ลวดลายวิจิตรสำหรับประดิษฐานพระพุทธรูป

• โบราณวัตถุอื่น ๆ เช่น ดอกไม้หิน และปืนคาบศิลา

คุณค่าทางประวัติศาสตร์และการอนุรักษ์

ด้วยคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และบทบาทสำคัญของชุมชนไทใหญ่ กรมศิลปากรจึงได้ประกาศขึ้นทะเบียน วัดจอมสวรรค์เป็นโบราณสถานของชาติ เมื่อ พ.ศ. 2533 เพื่ออนุรักษ์เป็นมรดกทางวัฒนธรรมให้คนรุ่นหลัง

ปัจจุบัน วัดจอมสวรรค์ถือเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สำคัญของจังหวัดแพร่ และเป็นอันซีนที่สะท้อนความงดงามของศิลปะพม่า–ไทใหญ่ได้อย่างสมบูรณ์

• รถยนต์ส่วนตัว: ใช้ถนนยันตรกิจโกศล ซึ่งเป็นถนนสายหลักเข้าเมืองแพร่ วัดตั้งอยู่ฝั่งขวามือหากเดินทางมาจากจังหวัดอุตรดิตถ์ มีพื้นที่จอดรถภายในวัด

• ช่วงเช้าเหมาะสำหรับถ่ายภาพด้านหน้าวิหาร แสงจะสะท้อนลายไม้ฉลุและกระจกสีได้สวยที่สุด

• อย่าลืมแหงนมองเพดานไม้ฉลุภายในวิหาร ซึ่งตกแต่งด้วยกระจกสีตามคติท้องฟ้าและดวงดาว

• แต่งกายสุภาพและถอดรองเท้าก่อนขึ้นอาราม เนื่องจากเป็นโบราณสถานศักดิ์สิทธิ์

• ควรเผื่อเวลาเดินชมอย่างน้อย 45–60 นาที เพื่อดูรายละเอียดโบราณวัตถุ

• เหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้สนใจสถาปัตยกรรมพม่าและศิลปะไทใหญ่

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี (สามารถร่วมบริจาคเพื่อทำนุบำรุงโบราณสถานได้ตามศรัทธา)

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน เวลา 08:00 – 16:30 น.