คุ้มวิชัยราชา (Khum Wichai Racha) สร้างขึ้นราว พ.ศ. 2434 โดย พระวิไชยราชา (เจ้าหนานขัติ แสนศิริพันธุ์) ต้นตระกูลแสนศิริพันธุ์ และบุคคลสำคัญของเมืองแพร่ในช่วงปลายรัชกาลที่ 5

ในปี พ.ศ. 2445 เมื่อเกิดเหตุการณ์ กบฏเงี้ยว เจ้าหนานขัติได้ให้ความช่วยเหลือข้าราชการสยาม โดยใช้ ห้องลับใต้หลังคา ของคุ้มเป็นที่หลบซ่อน จนทุกคนรอดพ้นจากอันตราย ทำให้ท่านได้รับ พระราชทานความดีความชอบ ในเวลาต่อมา

ความงามทางสถาปัตยกรรม

อาคารเป็น เรือนไม้สัก 2 ชั้น ทรงหน้าจั่วแบบ ทรงมะนิลา ตกแต่งด้วยลายฉลุไม้รูปดอกไม้และใบไม้บริเวณหน้าจั่ว เชิงชาย และระเบียง แสดงถึงอิทธิพลศิลปะตะวันตกที่นิยมในสมัยรัชกาลที่ 5 แต่ยังคงกลิ่นอายล้านนาไว้อย่างกลมกลืน

ภูมิปัญญาช่างเมืองแพร่

โครงสร้างทั้งหมดใช้ ไม้สักทองพื้นถิ่น ก่อสร้างด้วยระบบเข้าไม้แบบโบราณ แข็งแรง ทนทาน และออกแบบให้ ลมพัดผ่านตัวบ้านได้ทุกทิศทาง เหมาะกับภูมิอากาศภาคเหนืออย่างยิ่ง

จากบ้านร้างสู่มรดกท้องถิ่น

คุ้มแห่งนี้เคยทรุดโทรมจนเกือบสูญหาย แต่ได้รับการบูรณะโดยภาคเอกชน ด้วยการรักษาอัตลักษณ์ดั้งเดิมไว้เกือบ 100% จนกลับมามีชีวิตอีกครั้งในฐานะ มรดกทางสถาปัตยกรรมและประวัติศาสตร์ของเมืองแพร่

• รถยนต์ส่วนตัว: ขับเข้าสู่ย่านเมืองเก่า (ในเวียง) เลียบกำแพงเมืองทางทิศเหนือ ถนนวิชัยราชาเป็นถนนสายสั้น เงียบสงบ สามารถจอดรถริมถนนบริเวณหน้าคุ้มได้

• สถานะการเข้าชม: ปัจจุบัน (พ.ศ. 2569) เน้นชมความงามจากภายนอกและถ่ายภาพ เนื่องจากเป็นทรัพย์สินส่วนบุคคล

• มุมถ่ายภาพแนะนำ: มุมเฉียงจากประตูรั้ว เห็นเลเยอร์หลังคาหน้าจั่วและลายฉลุไม้สีขาวตัดกับไม้สักเข้มได้เด่นชัด

• เส้นทางเชื่อมโยง: สามารถเดินเท้าจาก คุ้มเจ้าหลวง มายังคุ้มวิชัยราชาได้ในเวลา 10–15 นาที

• เกร็ดลี้ลับ: มีตำนานเรื่อง เสาเอกและความศักดิ์สิทธิ์ของเจ้าของเดิม ที่ชาวบ้านยังให้ความเคารพนับถือ

ค่าเข้าชม:

• ฟรี (ชมและถ่ายภาพจากบริเวณภายนอก)

เวลาเปิด–ปิด:

• แนะนำช่วง 08:30 – 17:00 น. เพื่อให้ได้แสงธรรมชาติที่สวยงามที่สุด