พระธาตุหนองคาย (Phra That Nong Khai) หรือที่รู้จักในนามพระธาตุหล้าหนอง และพระธาตุกลางน้ำ มีประวัติความเป็นมาที่เก่าแก่และศักดิ์สิทธิ์อย่างยิ่งตามที่ปรากฏในตำนานอุรังคธาตุ (ตำนานพระธาตุพนม) โดยระบุว่าเป็นสถานที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุส่วนพระบาทเบื้องขวาจำนวน 9 องค์ ของพระพุทธเจ้า องค์พระธาตุเดิมนั้นมีลักษณะทางสถาปัตยกรรมแบบศิลปะล้านช้าง รูปทรงคล้ายพระธาตุพนมแต่มีขนาดเล็กกว่า ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขงมานานหลายศตวรรษ เป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวล้านช้างทั้งสองฝั่งโขงมาตั้งแต่สมัยโบราณกาล

อย่างไรก็ตาม ด้วยอิทธิพลของกระแสน้ำในแม่น้ำโขงที่เปลี่ยนทิศทางและกัดเซาะตลิ่งอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ในปี พ.ศ. 2390 (รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3) องค์พระธาตุได้พังทลายและจมลงสู่กลางลำน้ำโขงในที่สุด ปัจจุบันองค์พระธาตุตั้งอยู่ห่างจากริมฝั่งจังหวัดหนองคายประมาณ 180 เมตร โดยจะมองเห็นส่วนฐานขององค์พระธาตุโผล่พ้นน้ำได้เฉพาะในช่วงฤดูน้ำลด (ประมาณเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม) ซึ่งตัวองค์พระธาตุนั้นเอียงไปตามกระแสน้ำและมีตะไคร่น้ำเกาะอยู่ทั่วไป แสดงถึงความเก่าแก่และความทนทานของอิฐโบราณที่ยังคงรูปร่างอยู่ได้แม้จะอยู่ใต้น้ำมานานกว่า 170 ปี

เพื่อเป็นการรักษาสถาปัตยกรรมและให้พุทธศาสนิกชนได้กราบไหว้โดยสะดวก กรมศิลปากรและทางจังหวัดหนองคายจึงได้สร้างองค์พระธาตุจำลองขึ้นบนฝั่งริมแม่น้ำโขง โดยจำลองแบบมาจากองค์จริงที่จมน้ำ มีขนาดฐานกว้าง 10 เมตร และสูงประมาณ 15 เมตร ภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุที่ได้รับประทานจากสมเด็จพระสังฆราชฯ พร้อมทั้งมีการปรับปรุงภูมิทัศน์โดยรอบให้เป็นลานวัฒนธรรม มีรูปปั้นพญานาคที่สวยงามและศาลาพักผ่อน ทำให้สถานที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่โบราณสถาน แต่ยังเป็นจุดรวมใจในการจัดงานประเพณีสำคัญ เช่น งานบุญบั้งไฟ และพิธีห่มผ้าพระธาตุกลางน้ำที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน

• ควรมาเที่ยวชมในช่วงเช้าหรือช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกดิน เพื่อชมวิวทิวทัศน์ริมแม่น้ำโขงที่สวยงามและไม่ร้อนจนเกินไป สำหรับสายมูแนะนำให้เช่าเรือลงไปเวียนเทียนทางน้ำรอบองค์พระธาตุกลางแม่น้ำโขงเพื่อความเป็นสิริมงคล

• ควรเช็คระดับน้ำในแม่น้ำโขงก่อนเดินทางหากต้องการเห็นยอดพระธาตุองค์จริงโผล่พ้นน้ำ

• ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเข้าชมคือเช้าตรู่หรือช่วงเย็นเพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อนและชมพระอาทิตย์ตก

• สำหรับสายมูแนะนำให้เช่าเรือหางยาวลงไปเวียนเทียนรอบองค์พระธาตุกลางน้ำเพื่อความเป็นสิริมงคล

• ควรเตรียมหมวก ร่ม หรือครีมกันแดดให้พร้อมเนื่องจากบริเวณลานกิจกรรมริมโขงมีแดดค่อนข้างจัด

• การแต่งกายควรสุภาพเรียบร้อยเนื่องจากเป็นศาสนสถานศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านให้ความเคารพสูง

• ช่างภาพควรเตรียมเลนส์ซูมหากต้องการถ่ายภาพรายละเอียดขององค์พระธาตุเก่าจากริมตลิ่ง

• แวะชมพระธาตุจำลองบนฝั่งก่อนเพื่ออ่านประวัติและทำความเข้าใจโครงสร้างก่อนลงเรือ

• ในช่วงเทศกาลสำคัญเช่นวันวิสาขบูชาจะมีพิธีห่มผ้าพระธาตุซึ่งมีความสวยงามและหาชมยาก

ค่าเข้าชม:

• ไม่มีค่าเข้าชม

เวลาเปิดปิดทำการ:

• เปิดให้เข้าชมพื้นที่และสักการะพระธาตุจำลองได้ทุกวันตลอด 24 ชั่วโมง (สำหรับบริการเรือหางยาวล่องแม่น้ำโขง มีให้บริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 06:00 – 18:00 น.)