พระที่นั่งและตึกในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ (Throne Halls and Buildings in King Narai's Palace) หรือที่ชาวเมืองลพบุรีเรียกกันติดปากว่า “วังสามสหาย” เป็นพระราชวังหลวงที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2209 เพื่อใช้เป็นราชธานีสำรองและศูนย์กลางการบริหารราชการแผ่นดินในช่วงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา การก่อสร้างพระราชวังแห่งนี้ได้รับความร่วมมือจากสถาปนิกและวิศวกรชาวฝรั่งเศสและอิตาลี ส่งผลให้พระนารายณ์ราชนิเวศน์มีเอกลักษณ์โดดเด่นด้วย สถาปัตยกรรมไทยที่ผสมผสานอิทธิพลตะวันตก อย่างชัดเจน นับเป็นหลักฐานสำคัญของความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับชาติตะวันตกในยุคนั้น

ลักษณะเด่นทางสถาปัตยกรรมที่เห็นได้ชัดคือการใช้ ซุ้มประตูและหน้าต่างแบบโค้งแหลม (Gothic) รวมถึงการออกแบบกำแพงวังที่มีช่องสำหรับวางตะเกียงน้ำมันนับพันช่อง เพื่อให้แสงสว่างยามค่ำคืนสะท้อนความโอ่อ่าและความรุ่งเรืองของราชสำนักในอดีต องค์ประกอบเหล่านี้แสดงถึงวิสัยทัศน์ของสมเด็จพระนารายณ์มหาราชในการเปิดรับอารยธรรมใหม่ ควบคู่กับการรักษาเอกลักษณ์ความเป็นไทยอย่างลงตัว

ภายในเขตพระราชฐานชั้นกลาง ประดิษฐาน พระที่นั่งจันทรพิศาล ซึ่งเป็นอาคารทรงไทยแท้ที่ได้รับการสร้างขึ้นใหม่บนฐานเดิมในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) เพื่อใช้เป็นหอประชุมและจัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ถัดมาเป็น พระที่นั่งพิมานมงกุฎ หมู่ตึกสูงสามชั้นที่ผสมผสานรูปแบบสถาปัตยกรรมจีนและตะวันตก สร้างขึ้นในสมัยเดียวกัน เพื่อใช้เป็นที่ประทับส่วนพระองค์ และปัจจุบันทำหน้าที่เป็นอาคารหลักของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนารายณ์ราชนิเวศน์

ในเขตพระราชฐานชั้นในมี พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ซึ่งเป็นที่ประทับส่วนพระองค์ของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และเป็นสถานที่เสด็จสวรรคตของพระองค์ แม้ในปัจจุบันจะเหลือเพียงฐานและผนังบางส่วน แต่ยังคงสะท้อนถึงความยิ่งใหญ่และความประณีตของสถาปัตยกรรมในอดีต ใกล้กันคือ พระที่นั่งดุสิตสวรรค์ธัญญมหาปราสาท ซึ่งทำหน้าที่เป็นท้องพระโรงสำหรับรับรองคณะทูตจากนานาประเทศ มีการออกแบบช่องบัญชรตรงกลางผนัง เพื่อให้พระมหากษัตริย์เสด็จออกรับแขกเมืองอย่างสง่างาม แสดงถึงบทบาทของสยามในเวทีการทูตระหว่างประเทศ

สำหรับนักท่องเที่ยว นักเรียน นักศึกษา และผู้รักศิลปะ ความน่าสนใจของพระนารายณ์ราชนิเวศน์ยังอยู่ที่ การจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์ ซึ่งครอบคลุมพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในลุ่มน้ำเจ้าพระยา ไปจนถึงศิลปะสมัยรัตนโกสินทร์ โบราณวัตถุสำคัญ เช่น ทับหลังหินทรายและพระพุทธรูปศิลปะลพบุรีแบบเขมร ถูกจัดแสดงอย่างเป็นสัดส่วนภายในอาคารโบราณที่ได้รับการอนุรักษ์อย่างดีเยี่ยม ทำให้การเดินชมในแต่ละโซนเปรียบเสมือนการเดินทางข้ามกาลเวลา ผ่านเรื่องราวของอาณาจักรสยามในแต่ละยุคสมัย

พระนารายณ์ราชนิเวศน์จึงไม่ใช่เพียงโบราณสถาน หากแต่เป็นพื้นที่แห่งความทรงจำทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนความรุ่งเรือง มิตรภาพระหว่างประเทศ และภูมิปัญญาทางสถาปัตยกรรมของไทย ขอเชิญทุกท่านมาร่วมย้อนรอยอดีตผ่านหมู่พระที่นั่งและตึกเก่าอันทรงคุณค่า ที่ซึ่งหินทุกก้อนและผนังทุกด้านล้วนบอกเล่าเรื่องราวอันยิ่งใหญ่ของสยามประเทศ รอให้คุณมาสัมผัสด้วยตนเอง

รถยนต์ส่วนตัว:

• ขับเข้าสู่ตัวเมืองลพบุรีตามถนนพหลโยธิน มุ่งหน้าเข้าเขตเมืองเก่า วังจะตั้งอยู่ใจกลางเมืองริมถนนสรศักดิ์ ใกล้กับศาลพระกาฬและสถานีรถไฟ

รถไฟ:

• ลงที่สถานีรถไฟลพบุรี แล้วเดินเท้าต่อมาตามถนนสรศักดิ์เพียง 5-10 นาที จะถึงประตูทางเข้าพระราชวัง

รถตู้สาธารณะ:

• ขึ้นรถตู้สายกรุงเทพฯ-ลพบุรี ลงที่ท่ารถในตัวเมืองแล้วต่อรถสองแถวหรือเดินชมเมืองมายังพิพิธภัณฑ์

ช่วงเวลาที่เหมาะสม:

• พิพิธภัณฑ์เปิดวันพุธ-อาทิตย์ (ปิดจันทร์-อังคาร) แนะนำให้มาช่วงเช้า 09:00 น. เพื่อเลี่ยงอากาศร้อนและมีเวลาเดินชมหมู่ตึกที่กระจายตัวอยู่ทั่วพื้นที่กว่า 41 ไร่

การแต่งกาย:

• เนื่องจากเป็นโบราณสถานและพิพิธภัณฑ์สำคัญ ควรแต่งกายสุภาพเรียบร้อย

การถ่ายภาพ:

• สามารถถ่ายภาพภายนอกอาคารโบราณสถานได้ตามสะดวก แต่ภายในอาคารนิทรรศการบางแห่งอาจมีข้อจำกัดในการใช้แฟลชหรือห้ามถ่ายภาพในบางโซน

การเข้าชมเป็นหมู่คณะ:

• หากต้องการวิทยากรนำชมควรติดต่อล่วงหน้าที่หมายเลข 036-411458

ความปลอดภัย:

• ระมัดระวังลิงที่อาจเดินไปมาระหว่างเส้นทางเดินจากสถานีรถไฟหรือศาลพระกาฬไปยังหน้าวัง (ภายในเขตวังมักไม่มีลิงรบกวน)

ค่าธรรมเนียมเข้าชม

• ชาวไทย: 30 บาท

• ชาวต่างชาติ: 150 บาท

• (นักเรียน นักศึกษาในเครื่องแบบ และพระภิกษุสามเณร เข้าชมฟรี)

เวลาทำการ

• พื้นที่โบราณสถาน (ภายนอกตึก): 07:30 – 17:30 น. (เปิดทุกวัน)

• อาคารพิพิธภัณฑ์ (ภายในตึก): 09:00 – 16:00 น. (เปิดพุธ – อาทิตย์)