ศาลพระกาฬ (Phra Kan Shrine) เป็นปูชนียสถานที่มีความสำคัญสูงสุดแห่งหนึ่งของจังหวัดลพบุรี ตั้งอยู่ใจกลางเมืองเก่าในพื้นที่ที่เคยเป็นศูนย์กลางของเมืองละโว้มาแต่โบราณ ลักษณะเด่นของศาลคือพระปรางค์ศิลาแลงที่ซ้อนทับกันหลายชั้น ตามแบบศิลปะเขมรโบราณ หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “ศาลสูง” นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 16 ซึ่งเป็นช่วงที่อารยธรรมขอมมีอิทธิพลอย่างมากต่อดินแดนแถบนี้

ภายในศาลเป็นที่ประดิษฐานของ เจ้าพ่อพระกาฬ เทวรูปศิลาสีดำสนิทอันเก่าแก่ ซึ่งเป็นศูนย์รวมศรัทธาของชาวลพบุรีและประชาชนจากทั่วประเทศ เชื่อกันว่าเจ้าพ่อพระกาฬมีความศักดิ์สิทธิ์ในการคุ้มครองเมือง ประทานพรด้านความร่มเย็นเป็นสุข ความปลอดภัย และความเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงาน ทำให้ศาลแห่งนี้เป็นสถานที่ที่มีผู้คนเดินทางมาสักการะอย่างต่อเนื่องตลอดทั้งปี

เอกลักษณ์ที่ทำให้ศาลพระกาฬเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก คือการเป็นที่อยู่อาศัยของลิงจำนวนมากที่อาศัยอยู่บริเวณสวนและรอบองค์ปรางค์โบราณ ลิงเหล่านี้ได้รับการคุ้มครองจากชุมชนท้องถิ่น ตามความเชื่อว่าเป็นบริวารของเจ้าพ่อพระกาฬ บรรยากาศรอบศาลจึงเต็มไปด้วยความมีชีวิตชีวา นักท่องเที่ยวจะได้เห็นการอยู่ร่วมกันระหว่างสัตว์ป่า โบราณสถาน และวิถีชีวิตของผู้คนอย่างใกล้ชิดและเป็นธรรมชาติ

ตัวอาคารศาลในปัจจุบันเป็นการก่อสร้างทับบนฐานโบราณเดิมในปี พ.ศ. 2494 เพื่อเสริมความแข็งแรงและรองรับผู้ศรัทธาที่เพิ่มจำนวนมากขึ้น ภายในมีการจัดลำดับพื้นที่สำหรับการสักการะอย่างเป็นระเบียบ ผู้มาเยือนจะได้สัมผัสถึงกลิ่นอายของความเชื่อท้องถิ่นผ่านเครื่องเซ่นไหว้ เช่น ผลไม้และขนมหวาน ซึ่งนอกจากจะถวายแด่เจ้าพ่อแล้ว ยังเป็นการแบ่งปันให้กับฝูงลิงโดยรอบ สะท้อนความสัมพันธ์อันแนบแน่นระหว่างความเชื่อกับวิถีชีวิตของชุมชน

ศาลพระกาฬเปรียบเสมือน “ห้องรับแขกของเมืองลพบุรี” เนื่องจากตั้งอยู่ตรงข้ามกับพระปรางค์สามยอด และอยู่ใกล้สถานีรถไฟลพบุรี นักท่องเที่ยวแทบทุกคนที่มาเยือนเมืองนี้จะต้องแวะสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคล นอกจากคุณค่าด้านศรัทธาแล้ว สถานที่แห่งนี้ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านสถาปัตยกรรมขอมและการทับซ้อนของยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ ที่ช่วยให้เข้าใจรากเหง้าและพัฒนาการของเมืองละโว้ได้อย่างลึกซึ้ง

ศาลพระกาฬจึงไม่ใช่เพียงสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ แต่เป็นพื้นที่ที่สะท้อนความผูกพันระหว่างคน สัตว์ และประวัติศาสตร์ที่หลอมรวมกันอย่างกลมกลืน และยังคงมีชีวิตชีวามาจนถึงปัจจุบัน

รถยนต์ส่วนตัว: 

• เดินทางเข้าสู่ตัวเมืองลพบุรี ศาลพระกาฬตั้งอยู่บริเวณวงเวียนใจกลางเมืองเก่า ใกล้กับสถานีรถไฟและพระปรางค์สามยอด

รถไฟ:

• ลงที่สถานีรถไฟลพบุรี แล้วเดินตรงมาตามทางประมาณ 300 เมตรก็จะถึงบริเวณวงเวียนศาลพระกาฬ

รถสาธารณะ:

• รถสองแถวทุกสายที่วิ่งเข้าตัวเมืองลพบุรีจะผ่านหน้าศาลพระกาฬเกือบทั้งหมด

ช่วงเวลาที่แนะนำ:

• สามารถเข้าชมได้ตลอดปี แต่ช่วง เช้าตรู่ (08:00 - 09:00 น.) อากาศจะไม่ร้อนจัดและลิงจะยังไม่ซุกซนเท่าช่วงสาย

ข้อควรระวังเรื่องลิง:

• ควรระมัดระวังสิ่งของมีค่า เช่น แว่นตา กล้องถ่ายรูป และมือถือ ไม่ควรสะพายกระเป๋าที่เปิดง่ายหรือถือถุงพลาสติกเพราะลิงอาจเข้าใจว่าเป็นอาหารและเข้ามาแย่งได้

การถ่ายภาพ:

• จุดถ่ายภาพยอดนิยมคือบริเวณ บันไดทางขึ้นศาล ซึ่งจะเห็นโครงสร้างศิลาแลงและอาจมีลิงมาประกอบเฟรมภาพให้ดูมีชีวิตชีวา

ของถวาย:

• หากต้องการนำอาหารมาให้ลิง ควรซื้อจากจุดที่ทางศาลจัดไว้ให้เพื่อความสะอาดและเป็นระเบียบของสถานที่

การวางแผน:

• ศาลพระกาฬตั้งอยู่ประจันหน้ากับ พระปรางค์สามยอด เพียงแค่ทางรถไฟกั้น สามารถวางแผนเดินชมทั้งสองที่ต่อเนื่องกันได้อย่างสะดวก

ค่าธรรมเนียมการเข้าชม

• ชาวไทย: เข้าชมฟรี

• ชาวต่างชาติ: เข้าชมฟรี

ช่วงเวลาเปิด-ปิด

• เปิดให้เข้าสักการะทุกวัน: 06:00 – 18:00 น.