อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง (Phokhun Ngam Mueang Monument) ทรงเป็นกษัตริย์ผู้ปกครองเมืองภูกามยาว (พะเยา) ลำดับที่ 9 แห่งราชวงศ์ตึกะบรรพต ทรงครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. 1801–1841 ซึ่งถือเป็นยุคทองที่เมืองพะเยาแผ่ขยายอำนาจและมีความเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจที่มีการค้าขายแลกเปลี่ยนกับอาณาจักรใกล้เคียง ด้านศิลปวัฒนธรรมที่เกิดการสร้างสรรค์งานพุทธศิลป์อันเป็นเอกลักษณ์ และด้านการเมืองที่ทรงวางรากฐานการปกครองอย่างเป็นระบบ พระองค์ทรงเป็นกษัตริย์ที่มีพระปรีชาสามารถทั้งในด้านการรบและการทูต ทรงทำให้พะเยาเป็นรัฐอิสระที่มีความเข้มแข็งและเป็นที่ยอมรับของอาณาจักรใหญ่ในสมัยนั้น การสร้างอนุสาวรีย์แห่งนี้จึงเป็นการประกาศเกียรติคุณของพระองค์ให้คงอยู่สืบไปชั่วกาลนาน

ความสัมพันธ์และอิทธิฤทธิ์ 

• พญางำเมืองทรงเป็นหนึ่งใน “สามสหายผู้ยิ่งใหญ่” แห่งอาณาจักรล้านนา ร่วมกับ พ่อขุนเม็งรายมหาราช แห่งเชียงราย และ พ่อขุนรามคำแหงมหาราช แห่งสุโขทัย ทั้งสามพระองค์ทรงเป็นศิษย์ร่วมสำนักเดียวกันจากสำนักสุกกทันตฤๅษี เมืองละโว้ จึงมีความผูกพันกันอย่างแน่นแฟ้นและได้กระทำสัตย์สาบานร่วมกัน ณ ริมฝั่งแม่น้ำอิง ว่าจะเป็นพันธมิตรที่ดีต่อกันชั่วนิรันดร์ นอกจากความปรีชาด้านการปกครองแล้ว ตามตำนานกล่าวว่าพระองค์ทรงมีอิทธิฤทธิ์ทางวาจาและบุญญาธิการสูงส่ง จนชาวบ้านเล่าขานสืบต่อกันมาว่า “แดดก็บ่อฮ้อน ฝนก็บ่อฮำ จักให้แดดก็แดด จักให้บดก็บด” ซึ่งหมายถึงพระองค์ทรงสามารถใช้ฤทธิ์อำนาจดลบันดาลให้ดินฟ้าอากาศเป็นไปตามพระประสงค์เพื่อประโยชน์ของบ้านเมืองและราษฎร ทำให้ทรงเป็นที่ยำเกรงและเคารพรักอย่างสูงสุด

สัญลักษณ์และบรรยากาศรอบสถานที่

• ตัวอนุสาวรีย์เป็นรูปหล่อโลหะขนาดเท่าองค์จริงในท่าประทับนั่งอย่างสง่างามบนฐานหินอ่อนสีขาวนวล ตั้งอยู่ใจกลางสวนสมเด็จย่า 90 ริมกว๊านพะเยา ซึ่งเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ได้รับการดูแลอย่างประณีต บรรยากาศโดยรอบรายล้อมด้วยสวนสาธารณะที่ร่มรื่น มีพรรณไม้ท้องถิ่นและไม้ดอกนานาชนิดที่บานสะพรั่งตามฤดูกาล ทัศนียภาพเบื้องหน้าคือผืนน้ำอันกว้างใหญ่ของกว๊านพะเยาที่มีฉากหลังเป็นทิวเขาอันสลับซับซ้อน ทำให้ที่นี่เป็นจุดที่ชาวเมืองและนักท่องเที่ยวนิยมมาสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคลในชีวิต และยังเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจที่มอบความสงบทางใจควบคู่ไปกับความสวยงามของธรรมชาติที่ลงตัวที่สุดแห่งหนึ่งในจังหวัด

ประเพณีและกิจกรรมสำคัญทางวัฒนธรรม

• ในทุกวันที่ 5 มีนาคมของทุกปี จังหวัดพะเยาจะจัดงานอย่างยิ่งใหญ่คือ “วันพ่อขุนงำเมือง” เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงมีต่อเมืองพะเยา ภายในงานจะประกอบด้วยพิธีบวงสรวงทางศาสนาตามแบบแผนโบราณล้านนาที่หาดูได้ยาก มีการแสดงศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน เช่น การฟ้อนเล็บและการตีกลองสะบัดชัยเพื่อเทิดพระเกียรติ รวมถึงขบวนแห่ที่ประดับตกแต่งอย่างสวยงามจากคนในชุมชนที่พร้อมใจกันแต่งกายด้วยชุดพื้นเมืองมาร่วมงานอย่างมืดฟ้ามัวดิน กิจกรรมนี้ไม่เพียงแต่เป็นการสืบสานประเพณี แต่ยังเป็นการแสดงพลังความสามัคคีของชาวพะเยาที่ยึดเหนี่ยวใจไว้กับบรรพบุรุษผู้สร้างเมืองอย่างเหนียวแน่น

อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมืองจึงไม่ได้เป็นเพียงแค่อนุสรณ์สถานที่เป็นรูปเคารพเท่านั้น แต่คือสัญลักษณ์แห่งความภาคภูมิใจในรากเหง้าของชาวพะเยาที่สืบทอดมานานกว่า 700 ปี สถานที่แห่งนี้ทำหน้าที่เป็นเสมือนประตูสู่ประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าเรื่องราวความร่วมมือของบรรพกษัตริย์ในอดีตที่ช่วยสร้างชาติไทยให้มั่นคงมาจนถึงปัจจุบัน สำหรับนักเดินทาง การได้มายืนอยู่ ณ ลานอนุสาวรีย์แห่งนี้ท่ามกลางสายลมเย็นจากกว๊านพะเยา จะช่วยให้คุณสัมผัสได้ถึงพลังแห่งศรัทธาและความขลังของอาณาจักรภูกามยาวในอดีตที่ยังคงหายใจอยู่ในวิถีชีวิตของผู้คนสืบไป

รถยนต์ส่วนตัว:

• ตั้งอยู่ริมถนนเลียบกว๊านพะเยา มีลานจอดรถภายในสวนสาธารณะ

รถรับจ้าง:

• สามารถใช้บริการรถสามล้อเครื่อง (ตุ๊กตุ๊ก) หรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างจากจุดใดในตัวเมืองมายังอนุสาวรีย์ได้

จุดสังเกต:

• อยู่ใกล้ท่าเรือข้ามไป วัดติโลกอาราม และเป็นจุดเริ่มต้นของถนนเลียบกว๊าน

• ช่วงเวลาที่เหมาะสม: แนะนำมาช่วงเช้าตรู่หรือเย็นย่ำ เพื่อชมวิวพระอาทิตย์ขึ้นและตกที่งดงามเหนือกว๊านพะเยา

• สักการะ: จุดธูปบูชาเพื่อขอพรเรื่องความสำเร็จและความรุ่งเรืองในชีวิต

• กิจกรรม: เดินเล่นออกกำลังกายรอบสวนสมเด็จย่า 90 หรือเช่าจักรยานชมบรรยากาศริมกว๊าน

• ถ่ายภาพ: จุดถ่ายภาพยอดนิยมโดยมีฉากหลังเป็นวิวกว๊านพะเยาและภูเขา

• ร้านอาหารใกล้เคียง: มีร้านอาหารท้องถิ่นและคาเฟ่ริมกว๊านให้เลือกนั่งพักผ่อน

ค่าเข้าชม:

• ฟรี (พื้นที่สาธารณะ)

เวลาเปิดทำการ:

• เปิด 24 ชั่วโมง (พื้นที่สาธารณะและสวนสาธารณะ)