พระนารายณ์ราชนิเวศน์ (Phra Narai Ratchaniwet Palace) หรือที่ชาวลพบุรีเรียกกันทั่วไปว่า “วังนารายณ์” เป็นพระราชวังสำคัญที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดให้สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2209 เพื่อใช้เป็นที่ประทับ ณ เมืองลพบุรี เนื่องจากพระองค์ทรงโปรดเมืองลพบุรีเป็นอย่างยิ่ง และทรงใช้เมืองนี้เป็นราชธานีสำรองในยามศึกสงคราม รวมถึงเป็นศูนย์กลางทางการทูตกับชาติตะวันตกในช่วงที่กรุงศรีอยุธยามีความรุ่งเรืองสูงสุด

ความโดดเด่นของพระนารายณ์ราชนิเวศน์อยู่ที่การวางผังและออกแบบอย่างเป็นระบบ โดยได้รับอิทธิพลจากสถาปนิกชาวฝรั่งเศสและอิตาลี ผสมผสานกับสถาปัตยกรรมไทยอย่างกลมกลืน ทำให้พระราชวังแห่งนี้มีลักษณะเฉพาะตัว แตกต่างจากพระราชวังไทยในยุคเดียวกัน และถือเป็นหนึ่งในโบราณสถานที่สะท้อนความเจริญด้านการทูตและวัฒนธรรมตะวันตกได้อย่างชัดเจนที่สุด

พื้นที่ภายในพระราชวังแบ่งออกเป็น 3 เขตหลัก ได้แก่

เขตพระราชฐานชั้นนอก
เป็นพื้นที่สำหรับกิจกรรมราชการและการต้อนรับแขกเมือง ประกอบด้วยอาคารสำคัญ เช่น ตึกพระเจ้าเหา (หอพระ), ตึกเลี้ยงรับแขกเมือง ซึ่งเคยใช้รับรองคณะราชทูตจากประเทศฝรั่งเศส และ สิบสองท้องพระคลัง ซึ่งใช้เป็นสถานที่เก็บสินค้า บรรณาการ และทรัพย์สินของแผ่นดิน

เขตพระราชฐานชั้นกลาง
เป็นศูนย์กลางของพระราชพิธีและกิจกรรมสำคัญ ภายในมี พระที่นั่งจันทรพิศาล ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมแบบไทยดั้งเดิม และ พระที่นั่งพิมานมงกุฎ อาคารสูง 3 ชั้นที่สร้างขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ปัจจุบันใช้เป็นอาคารจัดแสดงหลักของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์

เขตพระราชฐานชั้นใน
เป็นเขตพระราชฐานส่วนพระองค์ ประกอบด้วย พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ซึ่งเป็นที่ประทับของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และเป็นสถานที่เสด็จสวรรคตของพระองค์ในปี พ.ศ. 2231 นับเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง

บรรยากาศภายในพระราชวังมีความเงียบสงบ ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่และแนวกำแพงโบราณ โบราณสถานส่วนใหญ่ได้รับการบูรณะให้อยู่ในสภาพสมบูรณ์ นักท่องเที่ยวสามารถเรียนรู้ประวัติศาสตร์ผ่านโบราณวัตถุอันทรงคุณค่า เช่น พระพุทธรูปศิลปะลพบุรี เทวรูปศิลปะขอม เครื่องถ้วยชาม และวัตถุที่เกี่ยวข้องกับการติดต่อกับชาติตะวันตก

การเยี่ยมชมพระนารายณ์ราชนิเวศน์จึงเปรียบเสมือนการย้อนเวลากลับไปสู่ยุคทองของสยาม ในสมัยที่การเมือง การทูต และวัฒนธรรมกำลังเฟื่องฟู และเมืองลพบุรีทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางสำคัญของราชอาณาจักร

รถยนต์ส่วนตัว:

• เดินทางเข้าตัวเมืองเก่าลพบุรี พระราชวังตั้งอยู่ติดถนนสรศักดิ์และถนนราชดำเนิน มีที่จอดรถบริเวณด้านหน้าและด้านข้าง

รถไฟ:

• ลงที่สถานีรถไฟลพบุรี แล้วเดินตรงขึ้นมาทางถนนสรศักดิ์เพียง 500 เมตร จะพบทางเข้าพระราชวังอยู่ทางซ้ายมือ

รถสาธารณะ:

• รถสองแถวสายรอบเมืองและสายที่วิ่งเข้าตลาดลพบุรีจะผ่านหน้าพระราชวังเกือบทุกสาย

ช่วงเวลาที่แนะนำ:

• เดือนกุมภาพันธ์ ของทุกปีจะมีงาน "แผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์" ซึ่งผู้คนจะแต่งกายชุดไทยมาเที่ยววังที่ประดับไฟสวยงามตลอดทั้งคืน

การแต่งกาย:

• เนื่องจากเป็นโบราณสถานและพิพิธภัณฑ์ ควรแต่งกายสุภาพ (ไม่สวมกางเกงขาสั้นเหนือเข่าหรือเสื้อแขนกุด) การสวมชุดไทยมาถ่ายรูปที่นี่เป็นที่นิยมมากและเข้ากับบรรยากาศที่สุด

การถ่ายภาพ:

• จุดถ่ายภาพยอดนิยมคือ ซุ้มประตูวัง ที่มีความสูงสง่า และ ตึกพระเจ้าเหา ที่เห็นลายอิฐเก่าแก่ตัดกับสนามหญ้าสีเขียว

ข้อแนะนำเพิ่มเติม:

• ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 2 ชั่วโมง เพื่อเดินชมให้ครบทุกเขตและเข้าชมพิพิธภัณฑ์ด้านใน

กิจกรรมแนะนำ:

• สามารถขอรับบริการ อาสาสมัครนำชม เพื่อฟังบรรยายประวัติศาสตร์อย่างลึกซึ้งซึ่งจะทำให้การชมสนุกขึ้นมาก

ค่าธรรมเนียมการเข้าชม

• ชาวไทย: 30 บาท

• ชาวต่างชาติ: 150 บาท

• (เด็ก นักเรียน และนักศึกษาในเครื่องแบบ เข้าชมฟรี)

ช่วงเวลาเปิด-ปิด

• พื้นที่โบราณสถานเปิดทุกวัน: 07:00 – 17:30 น.

• พิพิธภัณฑ์ (อาคารจัดแสดง): 09:00 – 16:00 น. (ปิดวันจันทร์, อังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์)