หัวใจสำคัญของวัดคือ พระปรางค์ประธาน ซึ่งสร้างด้วยศิลาแลงขนาดใหญ่ ฐานแข็งแรงและทรงสูงสง่า ประดับด้วยลวดลายปูนปั้นที่มีความละเอียดอ่อน แสดงเอกลักษณ์ของศิลปะลพบุรีซึ่งได้รับอิทธิพลจากศิลปะขอมอย่างชัดเจน พระปรางค์องค์นี้ยังถือเป็นต้นแบบสำคัญที่ส่งอิทธิพลต่อการสร้างปรางค์ในวัดสำคัญหลายแห่งของไทยในเวลาต่อมา

บริเวณรอบพระปรางค์ประธานยังประกอบด้วย พระปรางค์บริวารและเจดีย์หลายรูปแบบ เช่น เจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ในศิลปะสุโขทัย และเจดีย์ทรงลังกาในศิลปะอยุธยา ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการผสมผสานทางวัฒนธรรมและความเชื่อจากหลากหลายอาณาจักรที่เข้ามามีบทบาทในดินแดนลพบุรีตลอดหลายร้อยปี

อีกหนึ่งจุดเด่นที่ไม่อาจมองข้ามคือ วิหารหลวง หรือวิหารเก้าห้อง ซึ่งได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โครงสร้างของวิหารมีลักษณะโดดเด่นด้วยประตูและหน้าต่างทรงโค้งแหลมแบบศิลปะโกธิคของตะวันตก ผสานเข้ากับรูปแบบสถาปัตยกรรมไทยอย่างลงตัว แสดงถึงยุคสมัยที่สยามเปิดรับอิทธิพลจากชาติตะวันตกอย่างกว้างขวาง

บรรยากาศโดยรอบวัดเต็มไปด้วยความ ขลัง สงบ และยิ่งใหญ่ ซากอิฐสีแดงและศิลาแลงที่ผ่านกาลเวลานับร้อยปี เมื่อกระทบกับแสงแดดจะเกิดเงาและมิติที่งดงาม ทำให้ที่นี่เป็นสถานที่ยอดนิยมของนักถ่ายภาพและผู้ที่หลงใหลในประวัติศาสตร์ การเดินชมวัดเปรียบเสมือนการเดินย้อนเวลากลับไปสู่ยุครุ่งเรืองของเมืองละโว้

สำหรับนักท่องเที่ยวที่เดินทางโดยรถไฟ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ถือเป็นจุดหมายแรกที่สามารถเข้าถึงได้ทันที เนื่องจากตั้งอยู่ตรงข้ามสถานีรถไฟลพบุรีเพียงถนนกั้น การเริ่มต้นการเดินทางด้วยการเยี่ยมชมโบราณสถานแห่งนี้ จะช่วยเปิดมุมมองและความเข้าใจเกี่ยวกับรากเหง้าทางประวัติศาสตร์ของลพบุรีได้อย่างลึกซึ้ง