พิพิธัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ (King Narai National Museum) ตั้งอยู่ภายในบริเวณ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ หรือที่ชาวบ้านเรียกกันทั่วไปว่า วังนารายณ์ พระราชวังหลวงที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดให้สร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นที่ประทับ ณ เมืองลพบุรี ซึ่งในสมัยนั้นทรงยกฐานะเมืองลพบุรีให้เป็นราชธานีแห่งที่สองรองจากกรุงศรีอยุธยา พระราชวังแห่งนี้จึงเป็นศูนย์กลางทั้งทางการเมือง การทูต และวัฒนธรรมของสยามในคริสต์ศตวรรษที่ 17

เอกลักษณ์ที่โดดเด่นของพระนารายณ์ราชนิเวศน์คือ การวางผังพระราชวังอย่างเป็นระบบ โดยได้รับอิทธิพลจากสถาปนิกชาวฝรั่งเศสและอิตาลี ส่งผลให้สถาปัตยกรรมภายในมีการผสมผสานศิลปะแบบตะวันตกเข้ากับศิลปะไทยได้อย่างกลมกลืน เห็นได้จากซุ้มประตูและช่องหน้าต่างทรงโค้งแหลมแบบโกธิก (Gothic) ที่ไม่ค่อยพบในโบราณสถานไทยทั่วไป สะท้อนถึงยุคสมัยแห่งการเปิดรับอารยธรรมตะวันตกอย่างชัดเจน

ภายในพิพิธัณฑ์มีการจัดแสดงแบ่งออกเป็นหลายอาคารหรือหลายพระที่นั่ง โดยจุดสำคัญที่สุดคือ พระที่นั่งพิมานมงกุฎ ซึ่งใช้จัดแสดงโบราณวัตถุที่ขุดค้นพบในจังหวัดลพบุรีและพื้นที่ใกล้เคียง ครอบคลุมตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ สมัยทวารวดี สมัยลพบุรี (ขอม) จนถึงสมัยอยุธยา โบราณวัตถุที่โดดเด่น ได้แก่ พระพุทธรูปศิลปะลพบุรีแบบทรงเครื่อง เทวรูปพระนารายณ์ เครื่องถ้วยชามโบราณ และศิลปวัตถุที่สะท้อนถึงความรุ่งเรืองของลพบุรีในฐานะศูนย์กลางการค้าและวัฒนธรรมที่สำคัญของภูมิภาคมาอย่างยาวนาน

นอกจากอาคารพิพิธภัณฑ์แล้ว นักท่องเที่ยวยังสามารถเดินชม พระที่นั่งจันทรพิศาล ซึ่งเป็นอาคารที่สร้างขึ้นตามแบบสถาปัตยกรรมไทยแท้ และเคยใช้เป็นสถานที่ออกว่าราชการในอดีต รวมถึงชมแนวกำแพงเมืองโบราณ ป้อมปืน และอาคารราชสำนักอื่นๆ ที่ยังคงปรากฏร่องรอยความยิ่งใหญ่ของราชธานีในอดีต บรรยากาศโดยรอบเต็มไปด้วยความสง่างาม ขรึมขลัง และร่มรื่นด้วยไม้ใหญ่นานาพันธุ์

พิพิธัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ เปรียบเสมือน ห้องสมุดประวัติศาสตร์ที่มีชีวิต ซึ่งรวบรวมงานศิลปะและโบราณคดีชิ้นเอกไว้ในพื้นที่เดียวกัน เหมาะสำหรับครอบครัว นักเรียน นักศึกษา และนักท่องเที่ยวที่ต้องการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ไทยอย่างลึกซึ้ง ท่ามกลางสถาปัตยกรรมอันงดงามและสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเดินชมอย่างเพลิดเพลิน

ขอเชิญทุกท่านมาร่วมสัมผัสจิตวิญญาณแห่งราชธานีเก่า และชื่นชมคุณค่าของมรดกทางประวัติศาสตร์ที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างงดงาม ณ พิพิธัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ จังหวัดลพบุรี

รถยนต์ส่วนตัว:

• เดินทางเข้าสู่ตัวเมืองลพบุรี พิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่ใจกลางเมืองใกล้กับวงเวียนสระแก้วและสถานีรถไฟ มีที่จอดรถบริเวณด้านหน้าและข้างพระราชวัง

รถไฟ:

• ลงที่สถานีรถไฟลพบุรี แล้วเดินเท้าต่อมาตามถนนสรศักดิ์ประมาณ 500 เมตรก็จะถึงทางเข้าหลัก

รถตู้สาธารณะ:

• นั่งรถตู้มาลงที่ท่ารถลพบุรี (ข้างวงเวียนสระแก้ว) แล้วต่อรถสองแถวหรือรถจักรยานยนต์รับจ้างมายังหน้าพระราชวัง

ช่วงเวลาที่แนะนำ:

• เดือนกุมภาพันธ์ ของทุกปี จะมี "งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์" ซึ่งจะมีการแต่งกายชุดไทยเที่ยววังและมีการประดับไฟอย่างสวยงามทั่วบริเวณ

การแต่งกาย:

• เนื่องจากเป็นเขตพระราชฐานและสถานที่ราชการ ควรแต่งกายสุภาพ (ไม่สวมกางเกงสั้นเกินไปหรือเสื้อสายเดี่ยว) หากสวมชุดไทยมาถ่ายภาพจะเข้ากับบรรยากาศได้เป็นอย่างดี

การถ่ายภาพ:

• แนะนำช่วง บ่ายแก่ๆ (15:30 น. เป็นต้นไป) แสงแดดจะตกกระทบตัวอาคารสีขาวและผนังอิฐเก่าได้โทนภาพที่อบอุ่นและนุ่มนวล

กิจกรรมพิเศษ:

• สามารถขอรับบริการ มัคคุเทศก์อาสา เพื่อฟังบรรยายประวัติศาสตร์เชิงลึกซึ่งจะทำให้การชมโบราณวัตถุมีความหมายและสนุกมากยิ่งขึ้น

การวางแผนเดินทาง:

• ควรใช้เวลาอย่างน้อย 2-3 ชั่วโมง ในการเดินชมให้ครบทุกพระที่นั่ง และสามารถเดินต่อไปชมวัดปืนหรือวัดพระศรีรัตนมหาธาตุได้เพราะอยู่ใกล้กัน

ค่าธรรมเนียมการเข้าชม

• ชาวไทย: 30 บาท

• ชาวต่างชาติ: 150 บาท

ช่วงเวลาเปิด-ปิด

• เปิดให้เข้าชม: วันพุธ – วันอาทิตย์ (ปิดวันจันทร์, วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์)

• เวลา: 09:00 – 16:00 น. (เขตโบราณสถานในพระราชวังเปิดให้เดินชมถึง 16:30 น.)