วัดพระรามและบึงพระราม (Phra Ram Temple & Bueng Phra Ram) คาดว่าสร้างขึ้นราวปี พ.ศ. 1912 ในรัชสมัยสมเด็จพระราเมศวร บริเวณแห่งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในฐานะสถานที่ถวายพระเพลิงพระบรมศพของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) พระราชบิดา ผู้สถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี อย่างไรก็ตาม สมเด็จพระราเมศวรทรงครองราชย์ได้เพียงระยะเวลาไม่นานเพียงประมาณ 1 ปี จึงมีข้อสันนิษฐานว่าสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 อาจทรงมีพระราชดำริช่วยดำเนินการก่อสร้างวัดให้แล้วเสร็จ หรืออีกแนวคิดหนึ่งคือวัดพระรามอาจสร้างเสร็จสมบูรณ์ในช่วงที่สมเด็จพระราเมศวรเสวยราชย์เป็นครั้งที่ 2

องค์ประกอบสำคัญของวัดคือ พระปรางค์ประธานขนาดใหญ่ ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมยกสูง มีลักษณะสูงชะลูดแหลมขึ้นไปด้านบน แสดงรูปแบบสถาปัตยกรรมอยุธยาตอนต้นที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะขอม ทางด้านทิศตะวันออกของปรางค์ประธานมีพระปรางค์ขนาดกลางตั้งอยู่หนึ่งองค์ ส่วนทางด้านทิศตะวันตกเป็นซุ้มประตูทางเข้า มีบันไดสูงจากฐานขึ้นไปทั้งสองด้าน ที่มุมขององค์ปรางค์ประดับด้วยรูปสัตว์หิมพานต์ สื่อถึงคติจักรวาลในพุทธศาสนา นอกจากนี้ยังมีพระปรางค์ขนาดเล็กตั้งอยู่ทางทิศเหนือและทิศใต้ โดยรอบปรางค์เล็กเหล่านี้มีเจดีย์ล้อมอยู่อีกทั้งสี่ด้าน รวมถึงเจดีย์ขนาดเล็กและขนาดกลางกระจายอยู่รอบองค์ปรางค์ประธานรวมประมาณ 28 องค์ แสดงถึงความยิ่งใหญ่และความสำคัญของวัดในอดีต

จุดที่น่าสนใจเป็นพิเศษของวัดพระรามคือ ลักษณะของกำแพงวัด โดยเฉพาะกำแพงด้านทิศเหนือที่มีแนวกำแพงเหลื่อมกันอย่างผิดสังเกต ขณะที่กำแพงด้านตะวันออก ตะวันตก และด้านใต้ มีซุ้มประตูซึ่งวางตำแหน่งค่อนไปทางทิศตะวันตก ซุ้มประตูเหล่านี้อยู่ในระดับเดียวกับมุมระเบียงด้านตะวันตกเฉียงเหนือขององค์ปรางค์ ส่วนแนวกำแพงที่เหลื่อมกันทางทิศเหนือกลับอยู่ในระดับเดียวกับมุมระเบียงด้านตะวันออกเฉียงเหนือของปรางค์ แต่ไม่มีซุ้มประตูปรากฏ ทำให้เกิดข้อสันนิษฐานว่าสถาปนิกในสมัยนั้นอาจตั้งใจออกแบบไว้เพื่อวัตถุประสงค์บางประการที่ยังไม่ทราบแน่ชัด

ภายในบริเวณวัดยังประกอบด้วยวิหารหลายหลัง วิหารใหญ่ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออกของพระปรางค์ อยู่ด้านหน้าของวัด และมีทางเดินเชื่อมต่อไปยังองค์ปรางค์โดยตรง วิหารน้อยตั้งอยู่ทางทิศใต้ หันหน้าไปทางทิศตะวันออก โดยด้านหลังเชื่อมต่อกับเจดีย์ขนาดใหญ่ซึ่งปัจจุบันพังทลายลงแล้ว นอกจากนี้ยังมีวิหารขนาดกลางตั้งอยู่บริเวณมุมทิศตะวันออกเฉียงเหนือ หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ด้านหลังมีเจดีย์ใหญ่ฐานสี่เหลี่ยมตั้งอยู่

ทางด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ของวัดมีวิหารน้อยอีกแห่งหนึ่ง หันหน้าไปทางทิศตะวันออก และมีเจดีย์ขนาดเล็กตั้งอยู่ใกล้เคียง ส่วนวิหารเล็กที่ตั้งอยู่ด้านหน้าของพระอุโบสถ มีประตูเข้าออกด้านละหนึ่งประตู ด้านหลังวิหารมีเจดีย์ฐานสี่เหลี่ยมอีกหนึ่งองค์ซึ่งอยู่ในสภาพปรักหักพังเช่นเดียวกัน นอกจากนี้ยังมีวิหารอีกหลังหนึ่งตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันตกขององค์ปรางค์ ซึ่งมีขนาดเล็กกว่าวิหารทางด้านตะวันออก และในปัจจุบันเหลือเพียงฐานอาคารเท่านั้น

รถยนต์ส่วนตัว:

• ขับเข้าสู่เกาะเมืองอยุธยาผ่านถนนโรจนะ เลี้ยวขวาเข้าสู่ถนนศรีสรรเพชญ์ วัดจะตั้งอยู่ทางขวามือ ติดกับวิทยาลัยป้องกันประเทศ (เดิม) และอยู่ใกล้กับคุ้มขุนแผน

รถตุ๊กตุ๊กหน้ากบ:

• สามารถเรียกได้จากสถานีรถไฟหรือตลาดเจ้าพรหม แจ้งว่าไปวัดพระรามหรือบึงพระราม ตั้งอยู่ใจกลางเกาะเมืองเดินทางง่ายมาก

จักรยานเช่า:

• เป็นจุดพักรถยอดนิยมของสายปั่น เนื่องจากมีทางเดินรอบบึงน้ำที่ขี่จักรยานชมวิวได้สะดวกและเชื่อมต่อไปยังวัดมหาธาตุหรือวัดราชบูรณะได้ง่าย

ช่วงเวลาที่ควรมา:

• แนะนำช่วงเวลา 16:30 - 18:00 น. เพราะจะได้ชมพระอาทิตย์ตกริมบึงพระราม ซึ่งเป็นมุมที่แสงแดดจะสาดส่ององค์ปรางค์ประธานได้สวยที่สุด

การเตรียมตัว:

• เนื่องจากบริเวณสวนสาธารณะมีต้นไม้เยอะ ในช่วงเย็นอาจมีแมลงหรือยุง แนะนำให้พกยาทากันยุงมาด้วย

การถ่ายภาพ:

• จุดถ่ายภาพที่ดีที่สุดคือบนสะพานไม้กลางบึงพระราม ซึ่งจะเห็นองค์ปรางค์พระรามตั้งเด่นเป็นฉากหลังคู่กับผืนน้ำ

วัฒนธรรมท้องถิ่น:

• ในวันหยุดมักจะมีตลาดนัดและกิจกรรมทางวัฒนธรรมเล็กๆ บริเวณริมบึงพระราม สามารถแวะซื้อขนมไทยมานั่งทานชมวิวได้

การวางแผน:

• วัดพระรามอยู่ตรงข้ามกับวิหารพระมงคลบพิตรและวัดพระศรีสรรเพชญ์ สามารถจัดทริปเดินเท้าชม 3 สถานที่สำคัญนี้ได้ต่อเนื่องกัน

ค่าเข้าชม

• ชาวไทย: 10 บาท

• ชาวต่างชาติ: 50 บาท

เวลาทำการ

• เปิดทุกวัน 08:00 – 16:30 น. (ส่วนบึงพระรามเปิดเป็นสวนสาธารณะถึงช่วงค่ำ)