เนินปราสาทพระร่วง (Phra Ruang castle hill) เป็นโบราณสถานที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกติดกับวัดมหาธาตุ ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย นักประวัติศาสตร์สันนิษฐานว่าบริเวณนี้คือ เขตพระราชฐาน หรือที่ประทับของกษัตริย์ในสมัยสุโขทัย ลักษณะเป็นเนินดินรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดใหญ่ มีการก่อด้วยอิฐและศิลาแลงอย่างเป็นระบบ แม้ปัจจุบันอาคารเครื่องไม้ที่เป็นพระตำหนักจะผุพังไปตามกาลเวลา แต่ฐานของอาคารที่ยังหลงเหลืออยู่แสดงให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ของพระราชวังโบราณ

สถานที่แห่งนี้มีความสำคัญอย่างมากในสมัยรัตนโกสินทร์ เนื่องจากในปี พ.ศ. 2376 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ขณะที่ยังทรงผนวช ได้เสด็จมาประพาสที่นี่และทรงค้นพบโบราณวัตถุชิ้นสำคัญของชาติ 2 ชิ้น คือ ศิลาจารึกหลักที่ 1 (ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง) และ พระแท่นมนังคศิลาอาสน์ ซึ่งเป็นพระที่นั่งที่พ่อขุนรามคำแหงทรงใช้สำหรับว่าราชการและสั่งสอนธรรมะแก่พสกนิกร การค้นพบครั้งนี้เปรียบเสมือนการเปิดประตูสู่การศึกษาประวัติศาสตร์และตัวอักษรไทยในยุคเริ่มแรก

จากการขุดแต่งทางโบราณคดี พบว่าเนินปราสาทมีการวางผังที่ซับซ้อน ประกอบด้วยอาคารหลายหลังและทางเดินที่เชื่อมต่อกัน มีระบบระบายน้ำและท่อน้ำดินเผาที่แสดงถึงความก้าวหน้าในสมัยนั้น นอกจากนี้ยังมีสระน้ำขนาดเล็กอยู่รอบๆ เพื่อเพิ่มความร่มเย็นให้กับบริเวณที่ประทับ พื้นที่นี้จึงไม่ใช่เพียงแค่ซากปรักหักพัง แต่เป็นภาพสะท้อนของวิถีชีวิตและการบริหารบ้านเมืองในฉายา รุ่งอรุณแห่งความสุข ที่กษัตริย์และประชาชนมีความใกล้ชิดกัน

ปัจจุบัน เนินปราสาทพระร่วงเป็นพื้นที่ลานกว้างที่สวยงามและเงียบสงบ นักท่องเที่ยวนิยมมาเดินเที่ยวชมเพื่อจินตนาการถึงภาพพระราชวังในอดีต พื้นที่รอบๆ รายล้อมด้วยต้นไม้และทุ่งหญ้าเขียวขจี การได้มายืนอยู่บนพื้นที่ที่เคยเป็นศูนย์กลางอำนาจของอาณาจักรสุโขทัย ช่วยให้เรารู้สึกถึงความภาคภูมิใจในรากฐานของวัฒนธรรมไทยที่สืบทอดมานานกว่า 700 ปี

การเดินทางภายในอุทยาน: 

• จักรยาน: เป็นวิธีที่สะดวกที่สุด สามารถปั่นชมได้ทั่วบริเวณโซนกลาง

• รถรางไฟฟ้า: รถรางจะจอดส่งที่จุดจอดหลักหน้าวัดมหาธาตุ จากนั้นสามารถเดินต่อมายังเนินปราสาทได้ทันที

• เดินเท้า: หากเดินชมวัดมหาธาตุอยู่แล้ว สามารถเดินข้ามมายังเนินปราสาทได้ในระยะทางสั้นๆ เพียงไม่กี่ก้าว

• ช่วงเวลาที่แนะนำ: 08:30 น. – 10:30 น. หรือ 16:00 น. – 17:30 น. เพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อน เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นลานโล่ง

• สิ่งที่ควรดู: มองหาป้ายข้อมูลที่ระบุจุดค้นพบศิลาจารึก และสังเกตฐานอาคารที่มีร่องรอยของการวางท่อน้ำโบราณ

• การแต่งกาย: ควรแต่งกายสุภาพและสวมรองเท้าที่เดินสบาย เนื่องจากเป็นพื้นที่กว้างและต้องเดินบนหญ้าหรือดิน

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย 20 บาท / ชาวต่างชาติ 100 บาท (เป็นค่าธรรมเนียมรวมสำหรับเข้าชมโซนกลาง)

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดทุกวัน 06:30 – 19:30 น.