วัดตระพังเงิน (Traphang Ngoen Temple) เป็นโบราณสถานสำคัญที่ตั้งอยู่ใจกลางอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย คำว่า ตระพัง เป็นภาษาโบราณที่แปลว่า สระน้ำ วัดนี้จึงมีชื่อความหมายว่า วัดแห่งสระเงิน เนื่องจากตั้งอยู่ริมสระน้ำขนาดใหญ่ที่มีความใสสะอาด การสร้างวัดริมน้ำหรือกลางน้ำเป็นลักษณะเด่นของผังเมืองสุโขทัยที่ต้องการให้สายน้ำช่วยสร้างความสงบและร่มเย็นให้กับศาสนสถาน และยังใช้เป็นเขตพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่แยกจากทางโลกโดยธรรมชาติ

จุดเด่นที่สุดของ วัดตระพังเงิน คือ เจดีย์ประธานทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ (ทรงดอกบัวตูม) ซึ่งเป็นศิลปะแบบสุโขทัยแท้และดั้งเดิม เจดีย์นี้มีความสูงและรูปร่างที่สมมาตรสวยงาม บริเวณยอดเจดีย์มีลักษณะคล้ายดอกบัวที่กำลังตูม สื่อถึงความบริสุทธิ์ของพุทธศาสนา รอบเจดีย์ประธานยังมีเจดีย์รายขนาดเล็กอีก 4 องค์ประดิษฐานอยู่รอบๆ การออกแบบนี้แสดงถึงความเชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมและการออกแบบที่เน้นความอ่อนช้อยแต่แข็งแรงของช่างสมัยโบราณ

บริเวณด้านหน้าของเจดีย์ประธานเป็นที่ตั้งของ วิหาร ที่เหลือเพียงฐานและเสาศิลาแลง ภายในวิหารเคยประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัยที่หันหน้าไปทางทิศตะวันออกเพื่อรับแสงแรกของวัน นอกจากนี้ยังมี โบสถ์ ที่ตั้งอยู่บนเกาะกลางน้ำขนาดเล็กทางทิศตะวันออกของวัด การแยกโบสถ์ออกมาอยู่กลางน้ำเป็นการทำตามคติ อุทกสีมา หรือการใช้น้ำเป็นพรมแดนศักดิ์สิทธิ์สำหรับการประกอบพิธีของพระสงฆ์ ซึ่งเป็นรูปธรรมของความเชื่อในอดีตที่หาดูได้ยากในปัจจุบัน

ในด้านประวัติศาสตร์ วัดตระพังเงินไม่มีหลักฐานการสร้างที่แน่ชัดในศิลาจารึก แต่จากลักษณะการสร้างและศิลปะพุทธรูปที่พบ นักประวัติศาสตร์สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยสุโขทัยตอนกลาง (ประมาณพุทธศตวรรษที่ 19) ในช่วงที่อาณาจักรมีความรุ่งเรืองถึงขีดสุด วัดนี้เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มวัดสำคัญรอบวัดมหาธาตุ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของเมืองหลวง การเลือกทำเลที่ตั้งให้เห็นเงาสะท้อนในน้ำแสดงถึงความละเอียดอ่อนของคนสุโขทัยที่ผสมผสานศาสนาเข้ากับธรรมชาติได้อย่างดีเยี่ยม

ปัจจุบัน วัดตระพังเงิน เป็นจุดเช็คอินที่นักท่องเที่ยวทั่วโลกต้องมาหยุดพักเพื่อถ่ายภาพ โดยเฉพาะช่วงเวลาที่พระอาทิตย์ใกล้ตกดิน แสงสีทองจะส่องกระทบเจดีย์และสร้างภาพสะท้อนที่สวยงามบนผิวน้ำในสระตระพังเงิน ความเงียบสงบและประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ทำให้วัดนี้เป็นสถานท่ีที่ช่วยให้เราเข้าใจถึงความสงบสุขของอาณาจักรสุโขทัยในฉายา "รุ่งอรุณแห่งความสุข" ได้อย่างดีที่สุด การมาเยือนที่นี่จึงไม่ใช่เพียงการมาดูซากปรักหักพัง แต่เป็นการมาสัมผัสพลังแห่งศรัทธาที่ยังคงอยู่เหนือกาลเวลา

การเดินทางภายในอุทยาน:

• จักรยาน: เป็นวิธีที่ดีที่สุด สามารถปั่นชมได้รอบโซนกลาง เส้นทางราบเรียบและร่มรื่น

• รถรางไฟฟ้า: บริการรถรางของอุทยานจะจอดส่งนักท่องเที่ยวที่จุดสำคัญใกล้กับวัดตระพังเงิน

• เดินเท้า: หากจอดรถบริเวณวัดมหาธาตุ สามารถเดินเท้ามายังวัดตระพังเงินได้ในระยะทางประมาณ 300 เมตร

• ช่วงเวลาที่แนะนำ: 16:30 น. – 18:00 น. แสงเย็นจะสวยมาก และภาพสะท้อนเจดีย์ในน้ำจะเห็นชัดเจนที่สุด

• มุมถ่ายภาพ: แนะนำให้ถ่ายจากฝั่งตรงข้ามของสระน้ำตระพังเงิน เพื่อให้เห็นองค์เจดีย์พุ่มข้าวบิณฑ์สะท้อนกับผิวน้ำพร้อมกับวิวภูเขาไกลๆ เป็นฉากหลัง

• การแต่งกาย: ควรแต่งกายสุภาพ แม้จะเป็นโบราณสถานแต่ยังถือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ควรให้ความเคารพ

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย 20 บาท / ชาวต่างชาติ 100 บาท

เวลาเปิด-ปิด: 

• เปิดทุกวัน 06:30 – 19:30 น. (ในช่วงค่ำจะมีการเปิดไฟส่องสว่างไปยังเจดีย์ ซึ่งสวยงามมาก)