วัดศรีสวาย (Si Sawai Temple) เป็นหนึ่งในโบราณสถานที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นที่สุดภายในกำแพงเมืองสุโขทัย จุดเด่นที่เห็นได้ชัดแต่ไกลคือ พระปรางค์สามองค์ ที่ตั้งเรียงรายกันในแนวเหนือ-ใต้ บนฐานเตี้ยๆ พระปรางค์เหล่านี้สร้างขึ้นด้วยศิลาแลงและตกแต่งด้วยปูนปั้นอย่างวิจิตร ศิลปะที่ปรากฏเป็นแบบลพบุรีหรือได้รับอิทธิพลจากศิลปะขอมโบราณ ซึ่งแตกต่างจากเจดีย์ทรงดอกบัวตูมที่พบเห็นทั่วไปในสุโขทัย ทำให้วัดแห่งนี้มีความน่าสนใจในแง่ของการผสมผสานวัฒนธรรม

ตามหลักฐานทางโบราณคดี นักประวัติศาสตร์เชื่อว่า วัดศรีสวาย เดิมทีอาจถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดู (ไศวนิกาย) เนื่องจากมีการค้นพบรูปเคารพสำคัญอย่าง ศิวลึงค์ และ ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์ ภายในบริเวณวัด ต่อมาเมื่ออาณาจักรสุโขทัยสถาปนาขึ้นและรับนับถือพระพุทธศาสนาอย่างเต็มตัว สถานที่แห่งนี้จึงถูกดัดแปลงให้เป็นวัดในพุทธศาสนา โดยมีการสร้างวิหารและกำแพงแก้วล้อมรอบเพิ่มเติม ความซับซ้อนของประวัติศาสตร์นี้ทำให้วัดศรีสวายเปรียบเสมือนสมุดบันทึกความเปลี่ยนแปลงทางความเชื่อของคนในอดีต

ลวดลายปูนปั้นที่ประดับอยู่บนองค์ปรางค์ยังคงมีความสมบูรณ์ในหลายจุด โดยเฉพาะลวดลายเทวดา สัตว์หิมพานต์ และลายพรรณพฤกษา ซึ่งเป็นงานฝีมือที่ละเอียดอ่อนและสะท้อนถึงความรุ่งเรืองของงานช่างในสมัยนั้น นอกจากตัวปรางค์แล้ว บริเวณด้านหน้ายังมีวิหารขนาดใหญ่ที่เหลือเพียงเสาศิลาแลงและฐานชุกชี ซึ่งเดิมเคยเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญ บรรยากาศรอบวัดรายล้อมด้วยต้นไม้ใหญ่และลานหญ้ากว้าง ทำให้รู้สึกถึงความขรึมขลังและสงบเยือกเย็น

ปัจจุบัน วัดศรีสวาย เป็นจุดหมายที่นักท่องเที่ยวไม่ควรพลาด เพราะตั้งอยู่ไม่ไกลจากวัดมหาธาตุและสามารถเดินหรือปั่นจักรยานมาได้อย่างสะดวก การได้มายืนอยู่หน้าพระปรางค์สามองค์ในช่วงเวลาที่แสงแดดตกกระทบตัวปรางค์ศิลาแลงสีน้ำตาลเข้ม จะช่วยให้ภาพที่เห็นดูมีพลังและน่าประทับใจอย่างยิ่ง เป็นสถานที่ที่แสดงให้เห็นว่าสุโขทัยไม่ได้มีแค่ศิลปะแบบไทยแท้เท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์รวมของการรับเอาวัฒนธรรมหลากหลายมาปรับใช้จนเกิดเป็นเอกลักษณ์ของตัวเอง

การเดินทางภายในอุทยาน:

• จักรยาน: เป็นวิธีที่แนะนำที่สุด เพราะเส้นทางจากวัดมหาธาตุมายังวัดศรีสวายมีความร่มรื่นและผ่านโบราณสถานหลายแห่ง

• รถรางไฟฟ้า: มีจุดจอดที่สามารถเดินเท้าต่อมายังตัววัดได้อย่างง่ายดาย

• เดินเท้า: หากเที่ยวชมวัดมหาธาตุอยู่แล้ว สามารถเดินต่อมาทางทิศใต้ประมาณ 300-400 เมตรก็จะถึงวัดศรีสวาย

• ช่วงเวลาที่แนะนำ: 09:00 น. – 11:00 น. หรือ 15:30 น. – 17:00 น. เพื่อให้ได้แสงที่สวยงามในการถ่ายรูปพระปรางค์

• สิ่งที่ห้ามพลาด: เดินสำรวจลวดลายปูนปั้นรอบองค์ปรางค์ และมองหาฐานที่เคยประดิษฐานรูปเคารพโบราณ

• การแต่งกาย: ควรแต่งกายสุภาพเพื่อให้เกียรติสถานที่โบราณและศักดิ์สิทธิ์

ค่าเข้าชม: 

• ชาวไทย 20 บาท / ชาวต่างชาติ 100 บาท (เป็นค่าธรรมเนียมรวมสำหรับเข้าชมโซนกลาง)

เวลาเปิด-ปิด: 

• เปิดทุกวัน 06:30 – 19:30 น.