วัดเชตุพน (Chetuphon Temple) เป็นโบราณสถานขนาดใหญ่ที่ตั้งอยู่ทางทิศใต้นอกกำแพงเมืองสุโขทัย ความโดดเด่นอันเป็นเอกลักษณ์ของวัดนี้คือการสร้าง มณฑปจตุรมุข ขนาดใหญ่แทนการสร้างเจดีย์ประธาน มณฑปนี้สร้างด้วยศิลาแลงและอิฐ โดยทั้งสี่ทิศมีการปั้นพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดใหญ่ในอิริยาบถที่แตกต่างกัน 4 แบบ คือ นั่ง นอน ยืน และเดิน (หรือปางลีลา) ซึ่งแสดงถึงความเชี่ยวชาญของช่างสถาปัตยกรรมสุโขทัยที่สามารถสร้างงานพุทธศิลป์ขนาดมหึมาได้สวยงามและมีความหมายทางธรรมที่ลึกซึ้ง

สิ่งที่น่าสนใจและหาดูได้ยากที่สุดของวัดเชตุพนคือ กำแพงแก้วที่ทำจากหินชนวน ขนาดใหญ่และหนา โดยช่างโบราณได้นำหินชนวนมาแกะสลักและขัดแต่งให้มีรูปร่างคล้ายกับลูกกรงไม้หรือฝาปะกนของบ้านเรือนไทย (เลียนแบบเครื่องไม้) นำมาล้อมรอบบริเวณมณฑปและวิหาร การใช้หินชนวนในลักษณะนี้แสดงถึงความรุ่งเรืองและทรัพยากรที่มั่งคั่งของอาณาจักรสุโขทัยในยุคนั้น รวมถึงความอดทนในการสกัดหินแข็งให้กลายเป็นงานศิลปะที่ดูอ่อนช้อย

ในด้านรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมที่น่าทึ่ง พระพุทธรูปขนาดใหญ่แต่ละองค์ถูกออกแบบมาให้มีความมั่นคงแข็งแรงโดยใช้การก่ออิฐเป็นโครงสร้างหลักก่อนจะฉาบด้วยปูนปั้นที่นุ่มนวล แม้ในปัจจุบันส่วนพระเศียรและพระหัตถ์จะชำรุดไปตามกาลเวลา แต่ทรวดทรงและลายเส้นที่เหลืออยู่ยังคงสะท้อนถึงอุดมคติของความงามแบบสุโขทัยได้อย่างชัดเจน นอกจากนี้ที่ฐานมณฑปยังมีการใช้ศิลาแลงแผ่นใหญ่รองรับน้ำหนักทั้งหมด ซึ่งเป็นการบริหารจัดการโครงสร้างที่ก้าวหน้าอย่างมากในสมัยพุทธศตวรรษที่ 19

อีกจุดที่ห้ามพลาดคือการสำรวจร่องรอยของสีและลวดลายปูนปั้นที่ประดับอยู่ตามผนังมณฑป ซึ่งแสดงให้เห็นว่าในอดีตวัดแห่งนี้มีความงดงามและสีสันที่วิจิตรบรรจงเพียงใด บริเวณรอบมณฑปยังมีทางเดินกว้างเพื่อให้ศาสนิกชนได้เดินเวียนเทียนและสักการะพระพุทธรูปได้ครบทั้งสี่ทิศอย่างต่อเนื่อง พื้นที่โดยรอบยังมีซากโบราณสถานขนาดเล็กและแนวรั้วหินที่แสดงให้เห็นว่าวัดเชตุพนเคยเป็นศาสนสถานที่วางผังไว้อย่างเป็นสัดส่วนและสมบูรณ์แบบที่สุดแห่งหนึ่งในเขตเมืองเก่าสุโขทัย

การได้มาสัมผัสวัดเชตุพนจึงเป็นการเปิดมุมมองใหม่ในการชมโบราณสถาน เพราะคุณจะได้เห็นการใช้วัสดุที่แตกต่างอย่างหินชนวนและการสร้างพระพุทธรูปขนาดมหึมาในอาคารทรงจตุรมุข ซึ่งหาชมได้ยากมากในวัดอื่นทั่วประเทศไทย ทุกรายละเอียดของอิฐ ศิลาแลง และหินชนวนที่นี่ล้วนเล่าเรื่องราวความศรัทธาและความอุตสาหะของช่างสมัยสุโขทัยได้อย่างมีพลังและน่าประทับใจเป็นอย่างยิ่ง

การเดินทางภายในอุทยาน:

• จักรยาน: เป็นวิธีที่แนะนำที่สุด เพราะสามารถปั่นชมธรรมชาติระหว่างทางจากโซนกลางมายังโซนใต้ได้สะดวก

• รถยนต์/รถมอเตอร์ไซค์ส่วนตัว: สามารถขับมาถึงหน้าวัดได้ มีพื้นที่จอดรถกว้างขวาง

• ช่วงเวลาที่แนะนำ: 08:30 – 10:30 น. หรือ 15:30 – 17:00 น. เพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อนและได้แสงแดดที่ส่องกระทบองค์พระพุทธรูปปูนปั้นในมุมที่สวยที่สุด

• จุดสังเกตสำคัญ: ให้ลองเดินสำรวจ กำแพงหินชนวน อย่างใกล้ชิด เพื่อชมเทคนิคการเข้าไม้แบบโบราณที่ประยุกต์ใช้กับงานหิน และมองหา พระพุทธรูปปางลีลา ที่ยังเห็นความพริ้วไหวของลายเส้นปูนปั้นบริเวณชายจีวร

• มุมถ่ายภาพ: แนะนำมุมมองผ่านช่องกำแพงหินชนวนเพื่อใช้เป็นกรอบรูปให้กับองค์พระพุทธรูป จะได้ภาพที่มีมิติและเป็นเอกลักษณ์ของวัดนี้

• ข้อควรระวัง: โปรดอย่าสัมผัสหรือปีนป่ายบนกำแพงหินชนวนและองค์พระพุทธรูป เพราะวัสดุโบราณมีความเปราะบางและอาจเสียหายได้ง่าย

ค่าเข้าชม:

• ชาวไทย 20 บาท / ชาวต่างชาติ 100 บาท (ค่าเข้าชมรวมของโซนใต้)

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดทุกวัน 08:00 – 16:30 น.