ตำนานพระพุทธสิหิงค์

พงศาวดารศักดิ์สิทธิ์แห่งพระพุทธสิหิงค์

สิหิงคนิทาน เป็นคัมภีร์พงศาวดารทางพุทธศาสนาที่มีความสำคัญยิ่งในประวัติศาสตร์ไทย บันทึกตำนานและเส้นทางการอัญเชิญ พระพุทธสิหิงค์ ซึ่งได้รับการเคารพบูชาในฐานะหนึ่งในพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์สูงสุดของแผ่นดิน เนื้อหาของคัมภีร์มิได้เป็นเพียงเรื่องเล่าเชิงปาฏิหาริย์ หากยังสะท้อนกระบวนการถ่ายทอดและฝังรากของ พระพุทธศาสนาเถรวาทจากลังกาสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้

คัมภีร์สิหิงคนิทานแต่งขึ้นเป็นภาษาบาลีราว พ.ศ. 1960 โดย พระโพธิรังสี ปราชญ์แห่งเมืองเชียงใหม่ โดยบันทึกเหตุการณ์เกี่ยวกับพระพุทธสิหิงค์จนถึง พ.ศ. 1954 ต่อมาได้มีการเรียบเรียงขยายความโดย สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และในสมัยหลัง หลวงบริบาลบุรีภัณฑ์ ได้ปรับปรุงเนื้อหาโดยอาศัยหลักฐานทางโบราณคดีและศิลปกรรม ทำให้สิหิงคนิทานมีมิติทางประวัติศาสตร์และวิชาการที่ชัดเจนยิ่งขึ้น

ตามตำนานกล่าวว่า พระพุทธสิหิงค์หล่อขึ้นในลังกาเมื่อราว พ.ศ. 699 (ค.ศ. 156) โดยมีความมุ่งหมายให้มีพระพุทธลักษณะใกล้เคียงพระพุทธเจ้าขณะยังทรงพระชนม์อยู่ ในราวคริสต์ศตวรรษที่ 13 พระพุทธรูปองค์นี้ถูกอัญเชิญมายังดินแดนไทยตามคำขอของ พ่อขุนรามคำแหงแห่งสุโขทัย หรืออีกสำนวนหนึ่งระบุว่าเป็นคำขอของ พระเจ้าศรีธรรมโศกราชแห่งนครศรีธรรมราช ระหว่างการเดินทางทางทะเล เรือที่อัญเชิญพระพุทธรูปประสบอุบัติเหตุ แต่พระพุทธสิหิงค์กลับลอยมาถึงฝั่งโดยอัศจรรย์ ณ เมืองนครศรีธรรมราช ยิ่งเสริมความศักดิ์สิทธิ์ให้แก่พระพุทธรูปองค์นี้

เมื่อศูนย์กลางอำนาจทางการเมืองของแผ่นดินเปลี่ยนแปลงไป พระพุทธสิหิงค์ได้ถูกอัญเชิญไปประดิษฐานยังเมืองสำคัญหลายแห่ง อาทิ กรุงศรีอยุธยา กำแพงเพชร และเชียงราย ก่อนจะได้รับการอัญเชิญขึ้นสู่ เมืองเชียงใหม่ ในรัชสมัย พระเจ้าแสนเมืองมา และกลายเป็นศูนย์รวมศรัทธาสำคัญของอาณาจักรล้านนา ต่อมาใน พ.ศ. 2338 สมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) พระพุทธสิหิงค์ถูกอัญเชิญลงมาประดิษฐาน ณ กรุงเทพมหานคร อันเป็นราชธานีใหม่ของกรุงรัตนโกสินทร์

ปัจจุบันปรากฏว่ามี พระพุทธรูปสามองค์ ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นพระพุทธสิหิงค์ ซึ่งสะท้อนพัฒนาการทางศิลปกรรมและอัตลักษณ์ทางภูมิภาคที่แตกต่างกัน ได้แก่

กรุงเทพมหานคร – พระพุทธสิหิงค์ศิลปะสุโขทัยผสมล้านนา ประดิษฐาน ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

เชียงใหม่ – พระพุทธสิหิงค์แบบล้านนา “สิงห์ 1” ประดิษฐาน ณ วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร

นครศรีธรรมราช – พระพุทธสิหิงค์รูปแบบท้องถิ่นภาคใต้ ลักษณะทรงหนักแน่น แข็งแรง

สิหิงคนิทาน จึงมิได้เป็นเพียงตำนานศักดิ์สิทธิ์ หากเป็นเอกสารทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างพุทธศาสนา ศิลปกรรม และอำนาจรัฐ ซึ่งร่วมกันหล่อหลอมอัตลักษณ์ของสังคมไทยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน